Bạn nghĩ giảm cân sẽ giúp thoát khỏi sự phán xét? Nghiên cứu mới từ Đại học Rice cho thấy điều ngược lại: người sử dụng thuốc GLP-1 như Ozempic hay Wegovy để giảm cân bị đánh giá tiêu cực hơn cả những người không giảm cân. Phát hiện đáng ngạc nhiên này vừa được công bố trên tạp chí International Journal of Obesity.

Nghịch lý GLP-1: giảm cân nhưng tăng kỳ thị

Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Erin Standen (Đại học Rice) dẫn đầu, phối hợp với Giáo sư Sean Phelan (Mayo Clinic) và Giáo sư Janet Tomiyama (UCLA), đã thực hiện thí nghiệm đo lường phản ứng xã hội đối với người giảm cân bằng các phương pháp khác nhau. Kết quả cho thấy người dùng thuốc GLP-1 bị đánh giá là kém trung thực, kém thân thiện và kém thông minh hơn, đồng thời người tham gia nghiên cứu ít muốn giao tiếp với họ hơn.

Sự kỳ thị này không chỉ nặng hơn so với người giảm cân bằng chế độ ăn kiêng và tập luyện, mà còn lớn hơn cả với người không giảm cân. Tiến sĩ Standen giải thích: "Có quan niệm rằng nếu giảm cân, bạn sẽ thoát khỏi kỳ thị. Nhưng thực tế cho thấy mọi người bị phán xét ở nhiều điểm khác nhau, cả về cân nặng lẫn cách họ chọn để kiểm soát nó."

Cơ chế tâm lý đằng sau sự phán xét

Phần lớn sự kỳ thị bắt nguồn từ nhận thức chứ không phải kết quả thực tế. Quan niệm "dùng thuốc là con đường dễ dàng" đang định hình cách xã hội nhìn nhận người sử dụng thuốc giảm cân. Đây là một dạng định kiến sâu sắc: xã hội tôn vinh ý chí và nỗ lực cá nhân, nên bất kỳ công cụ nào giúp "đi tắt" đều bị xem là thiếu đạo đức, bất kể kết quả y khoa tích cực.

Cơ chế này tương tự cách xã hội từng phán xét người dùng thuốc chống trầm cảm thay vì tự "vượt qua bằng ý chí". Trong cả hai trường hợp, y học hiện đại đã chứng minh rằng cả béo phì lẫn trầm cảm đều có yếu tố sinh học mạnh mẽ, không đơn thuần là vấn đề "thiếu kỷ luật".

Tăng cân trở lại: kỳ thị nhân đôi

Nghiên cứu cũng phát hiện rằng khi người dùng thuốc GLP-1 tăng cân trở lại, họ bị phán xét nặng nề hơn so với người tăng cân sau khi ăn kiêng. Tuy nhiên, nhìn chung, sự kỳ thị khi tăng cân trở lại không phụ thuộc nhiều vào phương pháp giảm cân ban đầu, mà phản ánh thái độ tiêu cực của xã hội đối với việc "thất bại" trong kiểm soát cân nặng nói chung.

Vòng xoáy tâm lý nguy hiểm này khiến người béo phì bị kỳ thị vì cân nặng, bị kỳ thị khi dùng thuốc để giảm cân, rồi tiếp tục bị kỳ thị nếu tăng cân trở lại. Mỗi giai đoạn đều đi kèm với sự phán xét.

Bối cảnh Việt Nam

Tại Việt Nam, thuốc GLP-1 chưa phổ biến như ở Mỹ, nhưng xu hướng sử dụng đang tăng, đặc biệt trong nhóm thu nhập cao tại các thành phố lớn. Văn hóa Việt Nam vốn tạo áp lực lớn về ngoại hình và cân nặng. Những nhận xét thẳng thừng về thân hình vẫn phổ biến trong gia đình lẫn ngoài xã hội. Nghiên cứu này gợi ý rằng ngay cả khi thuốc giảm cân trở nên phổ biến hơn, người dùng vẫn có thể đối mặt với sự phán xét kép.

Người Việt cũng có nguy cơ béo phì và tiểu đường tuýp 2 ở ngưỡng BMI thấp hơn so với người phương Tây, theo nghiên cứu của WHO khu vực Tây Thái Bình Dương. Điều này có nghĩa là thuốc GLP-1 có thể mang lại lợi ích sức khỏe thực sự cho nhiều người, không chỉ là vấn đề thẩm mỹ.

Lời khuyên thực tế

Nếu bạn hoặc người thân đang cân nhắc sử dụng thuốc GLP-1, hãy nhớ rằng quyết định điều trị nên dựa trên tư vấn của bác sĩ, không phải sự phán xét của xã hội. Béo phì là một bệnh lý mạn tính có yếu tố di truyền, không phải dấu hiệu của sự lười biếng. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về lợi ích và rủi ro cụ thể cho tình trạng sức khỏe của bạn. Hãy chuẩn bị tâm lý rằng sự phán xét có thể đến ngay từ người thân. Tìm kiếm hỗ trợ tâm lý nếu cần. Tập trung vào các chỉ số sức khỏe (đường huyết, huyết áp, cholesterol) thay vì chỉ con số trên cân. Kết hợp thuốc với thay đổi lối sống để duy trì kết quả lâu dài.