Các nhà kinh tế dự báo nền kinh tế Mỹ chỉ tạo thêm khoảng 90.000 việc làm trong tháng 9, sau mức tăng bất ngờ 162.000 của tháng 8. Tỷ lệ thất nghiệp được dự báo giữ nguyên ở mức 4,1% trong tháng thứ ba liên tiếp. Báo cáo của Bộ Lao động Mỹ công bố hôm nay, 2/10, sẽ cho biết thị trường lao động đang hạ nhiệt có kiểm soát hay bắt đầu suy yếu thật sự.

Dữ liệu và bối cảnh

Khoảng dự báo rất rộng, từ 35.000 đến 180.000 việc làm, cho thấy giới phân tích cũng chưa chắc chắn. Con số tháng 8 là mức cao nhất trong năm tháng, và nhiều chuyên gia cho rằng một phần đến từ nhiễu trong mô hình điều chỉnh theo mùa của chính phủ. Họ kỳ vọng số liệu tháng 8 sẽ bị điều chỉnh giảm. Con số ban đầu của tháng 8 thường khá yếu, nên mức bật lên năm nay là điều bất thường.

Bức tranh chung là một thị trường lao động ổn định nhưng ít sôi động. Số vụ sa thải theo thống kê của Challenger giảm 18% xuống 43.281 trong tháng 9, thấp nhất đối với tháng 9 kể từ năm 2022. Số người xin trợ cấp thất nghiệp lần đầu gần chạm đáy 57 năm. Tuy nhiên, kế hoạch tuyển dụng của doanh nghiệp chỉ đạt 90.787 vị trí, mức thấp nhất trong 15 năm đối với tháng 9. Nói cách khác, doanh nghiệp không muốn cắt người nhưng cũng ngại tuyển thêm.

Lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tăng tốt và nhu cầu trong nước còn bền, nên người lao động hiện được bảo vệ khỏi làn sóng sa thải. Đây là trạng thái mà các nhà kinh tế gọi là thị trường việc làm đóng băng: ít người mất việc, ít người đổi việc, và người thất nghiệp khó tìm chỗ mới.

Phân tích tác động

Chi phí năng lượng cao do cuộc chiến với Iran đang là lực cản chính. Giá dầu và diesel tăng làm đội chi phí vận tải, sản xuất và đẩy lạm phát đi lên. Lợi suất trái phiếu dài hạn của Mỹ đã chạm mức cao nhất nhiều thập kỷ, kéo lãi suất thế chấp lên khoảng 6,71%, cao nhất kể từ tháng 7 năm ngoái. Kết quả là thị trường nhà ở đóng băng: doanh số nhà hiện hữu tháng 8 rơi xuống 3,98 triệu căn, còn lượng nhà tồn kho ở mức cao nhất hơn một thập kỷ.

Theo dữ liệu vĩ mô từ hệ thống AI của VnRead, bức tranh thị trường đang phân hóa rõ. Nền tảng cơ bản của doanh nghiệp vẫn vững, đặc biệt ở nhóm quốc phòng, công nghệ và y tế. Ngược lại, yếu tố kỹ thuật yếu, độ rộng thị trường rất mỏng, và nhóm bất động sản chịu áp lực lớn nhất. Hệ thống của chúng tôi đánh giá triển vọng dài hạn ở mức giữ, nghĩa là chưa có tín hiệu đủ rõ để tăng hay giảm tỷ trọng. Những đợt tăng điểm hiện nay hẹp và dễ tổn thương, vì chỉ dựa vào một số ít cổ phiếu lớn.

Với Fed, tình thế rất khó. Việc làm chậm lại thường mở đường cho nới lỏng, nhưng lạm phát từ năng lượng lại cản trở. Một số nhà quan sát còn cảnh báo việc Fed siết chặt chính sách thêm có thể khiến chi phí tuyển dụng đắt đỏ hơn. Các sàn dự đoán cũng cho thấy kỳ vọng về lãi suất thay đổi liên tục theo từng số liệu, phản ánh sự bất định này.

Ở góc độ cạnh tranh Mỹ và Trung Quốc, chi phí năng lượng cao làm tăng sức ép lên ngành sản xuất. Nhóm công nghệ vẫn dẫn đầu về nền tảng nhờ làn sóng đầu tư AI, nhưng điều đó chủ yếu tạo việc làm chất lượng cao, số lượng không lớn. Phần lớn lao động còn lại phải đối mặt với thị trường tuyển dụng chững lại. Khi các công ty đầu tư vào AI và tự động hóa, họ có xu hướng giữ nguyên biên chế thay vì mở rộng.

Góc nhìn Việt Nam

Với Việt Nam, kịch bản lãi suất Mỹ cao kéo dài và đồng USD mạnh là điều bất lợi. Tỷ giá USD/VND chịu áp lực, Ngân hàng Nhà nước khó nới lỏng tiền tệ mạnh tay. Chi phí vay ngoại tệ của doanh nghiệp cũng tăng. Nhu cầu tiêu dùng Mỹ yếu đi cũng sẽ làm giảm đơn hàng của các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, giày dép, đồ gỗ và điện tử.

Tuy vậy, Việt Nam vẫn có điểm tựa. Xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc tiếp tục kéo dòng vốn FDI vào chế tạo, điện tử và bán dẫn. Nếu giá năng lượng tiếp tục cao, chi phí logistics và nhiên liệu trong nước sẽ là rủi ro cần theo dõi. Kiều hối từ Mỹ có thể giảm nhẹ nếu thị trường việc làm nguội đi, dù mức giảm khó lớn.

Kịch bản và triển vọng

Kịch bản cơ sở của chúng tôi là tăng trưởng việc làm ở mức vừa phải, thất nghiệp quanh 4,1%, Fed giữ lập trường thận trọng. Thị trường chứng khoán đi ngang với biến động lớn, trong khi các nhóm có nền tảng tốt như công nghệ và y tế chịu đựng tốt hơn.

Kịch bản tích cực xảy ra nếu giá dầu dịu đi nhờ tiến triển ngoại giao, lợi suất dài hạn hạ nhiệt và lãi suất thế chấp giảm trở lại. Khi đó nhà ở và tiêu dùng có thể phục hồi, doanh nghiệp tuyển dụng trở lại.

Kịch bản rủi ro là chiến sự kéo dài, nguồn cung diesel thắt chặt thêm, lạm phát bám cao khiến Fed không thể nới lỏng, trong khi tuyển dụng tiếp tục đóng băng. Lúc này việc làm sẽ yếu dần và sa thải bắt đầu tăng, một sự chuyển pha mà thị trường chưa phản ánh đầy đủ.

Chỉ báo cần theo dõi tiếp theo là số liệu đơn xin trợ cấp thất nghiệp hằng tuần cùng báo cáo việc làm tháng 10, dự kiến công bố đầu tháng 11. Bài viết mang tính phân tích kinh tế, không phải khuyến nghị đầu tư.