Chỉ số niềm tin người tiêu dùng của Đại học Michigan ở mức sơ bộ 46,3 trong tháng 10, thấp nhất trong năm tháng và chỉ nhỉnh hơn đáy lịch sử 44,8 được ghi nhận hồi tháng 5. Theo Al Jazeera, tâm lý người dân Mỹ đang gần mức thấp kỷ lục đúng lúc cử tri chuẩn bị đi bầu giữa kỳ vào ngày 3/11.

Dữ liệu và bối cảnh

Chỉ số điều kiện hiện tại giảm xuống mức thấp nhất mọi thời đại là 44,7. Nhóm hộ gia đình thu nhập thấp chịu cú sốc rõ nhất, vì họ dành tỷ lệ lớn thu nhập cho xăng dầu và thực phẩm. Kỳ vọng lạm phát năm tới tăng lên 4,7%, còn kỳ vọng dài hạn lên 3,5%.

Đáy trước đó vào tháng 5 xuất hiện khi cuộc chiến Iran đẩy giá nhiên liệu tăng. Nay giá dầu lại leo thang, kéo tâm lý đi xuống lần nữa. Một khảo sát của Đại học Marquette hồi tháng 8 cho thấy gần 80% người trả lời nói giá thực phẩm và xăng đã tăng trong sáu tháng qua, và chỉ 19% cho rằng họ khá giả hơn một năm trước.

Lãi suất cũng góp phần. Lãi suất thế chấp cố định 30 năm đã vượt 7% từ cuối tháng 9, sau khi lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm vượt 5% trong làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ toàn cầu.

Phân tích tác động

Niềm tin thấp không tự động dẫn đến chi tiêu giảm, nhưng nó làm thay đổi hành vi. Hộ gia đình cắt các khoản không thiết yếu, hoãn mua nhà và xe. Điều này gây sức ép lên bán lẻ, du lịch và bất động sản.

Theo dữ liệu vĩ mô từ hệ thống AI của chúng tôi, nền tảng cơ bản của doanh nghiệp Mỹ vẫn vững, với lợi nhuận và bảng cân đối kế toán lành mạnh. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý: người tiêu dùng bi quan, nhưng doanh nghiệp chưa cho thấy dấu hiệu suy yếu tương ứng. Chúng tôi xếp triển vọng dài hạn ở mức giữ, 5/10, phản ánh đúng sự giằng co này.

Hệ thống ưu tiên hai nhóm ngành quốc phòng và năng lượng, còn hàng tiêu dùng thiết yếu và y tế ở mức giữ. Điều này khá hợp lý: khi hộ gia đình thắt lưng buộc bụng, nhu cầu thiết yếu vẫn ổn định, còn năng lượng hưởng lợi từ giá cao.

Yếu tố chính trị cũng không thể bỏ qua. Lạm phát và chi phí sinh hoạt là mối lo hàng đầu của cử tri. Kết quả bầu cử giữa kỳ có thể quyết định liệu Washington có thêm gói hỗ trợ giá cả, thuế quan mới hay những thay đổi chính sách thương mại. Trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc về chip, năng lượng và khoáng sản, áp lực giá sẽ khiến chính quyền cân nhắc kỹ hơn về những biện pháp đẩy chi phí hàng nhập khẩu lên.

Góc nhìn Việt Nam

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam, đặc biệt với điện tử, dệt may, giày dép và đồ gỗ. Khi người tiêu dùng Mỹ siết chi tiêu, đơn đặt mua các mặt hàng không thiết yếu có thể chậm lại, và doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ cảm nhận rõ nhất ở các đơn cuối năm.

Lãi suất Mỹ cao còn giữ đồng USD mạnh, tạo áp lực lên tỷ giá của đồng Việt Nam và buộc Ngân hàng Nhà nước thận trọng khi điều hành lãi suất. Mặt khác, Việt Nam vẫn có lợi thế nếu các tập đoàn tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, nhưng dòng vốn FDI mới có thể chậm lại nếu nhu cầu Mỹ yếu đi kéo dài.

Kịch bản và triển vọng

Kịch bản cơ sở của chúng tôi là niềm tin đi ngang ở vùng thấp trong những tháng tới, vì giá năng lượng và lãi suất cao chưa có dấu hiệu hạ nhiệt nhanh. Tăng trưởng chi tiêu chậm lại nhưng chưa rơi vào suy thoái, nhờ thị trường doanh nghiệp còn vững.

Kịch bản tích cực xảy ra nếu căng thẳng Iran hạ nhiệt, giá dầu giảm và lợi suất trái phiếu lùi xuống. Lãi suất thế chấp giảm theo sẽ kéo niềm tin phục hồi và hỗ trợ nhà ở lẫn bán lẻ.

Kịch bản rủi ro là giá dầu tiếp tục tăng, kỳ vọng lạm phát duy trì ở mức cao và Fed buộc phải giữ lãi suất lâu hơn. Khi đó người tiêu dùng cắt giảm mạnh hơn, và nhu cầu nhập khẩu từ các nước như Việt Nam sẽ suy yếu đáng kể.

Chỉ báo cần theo dõi tiếp theo là kỳ vọng lạm phát trong khảo sát tiêu dùng của Michigan tháng 11 và kết quả bầu cử giữa kỳ ngày 3/11.

Bài viết mang tính phân tích kinh tế, không phải khuyến nghị đầu tư.