Thâm hụt thương mại của Mỹ nới rộng thêm 24,4% trong tháng 7, lên mức 88,6 tỷ USD, mức cao nhất kể từ tháng 3 năm 2025. Điểm đáng chú ý nhất trong bộ số liệu vừa công bố không nằm ở độ lớn của khoảng cách xuất nhập khẩu, mà ở cơ cấu bên trong nó: nhập khẩu hàng hóa vốn, tức máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và đầu tư, đã lập kỷ lục mới 140,3 tỷ USD, tăng thêm 14,4 tỷ USD chỉ trong một tháng. Đây là tín hiệu cho thấy làn sóng đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo tại Mỹ chưa hề chững lại, mà đang được cấp vốn ồ ạt bằng hàng nhập khẩu.

Dữ liệu và bối cảnh

Theo báo cáo thương mại quốc tế do Cục Phân tích Kinh tế và Cục Thống kê Dân số Mỹ công bố, tổng kim ngạch nhập khẩu tháng 7 tăng 2,8% lên 399,3 tỷ USD, trong đó riêng nhập khẩu hàng hóa tăng mạnh 3,7% lên 320,6 tỷ USD. Ngược lại, xuất khẩu giảm 2,1% xuống còn 310,7 tỷ USD, chủ yếu do xuất khẩu dầu thô giảm khoảng 4,5 tỷ USD và vàng phi tiền tệ giảm khoảng 3,9 tỷ USD. Riêng nhóm hàng hóa trung gian phục vụ sản xuất công nghiệp giảm tới 8,7 tỷ USD, một chỉ dấu cho thấy hoạt động chế biến chế tạo trong nước có phần chững lại ngay cả khi đầu tư vốn vẫn tăng tốc.

Thâm hụt hàng hóa nói riêng nới rộng 17,3% lên 119,6 tỷ USD, mức tăng lớn nhất trong nhiều tháng trở lại đây. Ngược dòng xu hướng chung, xuất khẩu hàng hóa vốn và hàng tiêu dùng lần lượt tăng 1,9 tỷ USD và 1,7 tỷ USD, cho thấy bức tranh thương mại tháng 7 không đơn thuần là câu chuyện Mỹ nhập siêu toàn diện, mà là sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm hàng. Giới phân tích chỉ ra nguyên nhân sâu xa nằm ở nhu cầu nội địa vẫn rất vững, kết hợp giữa chi tiêu tiêu dùng bền bỉ và làn sóng đầu tư doanh nghiệp vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo, khiến phần lớn nhu cầu đó phải được đáp ứng bằng máy tính, linh kiện máy tính và chất bán dẫn nhập khẩu từ nước ngoài.

Phân tích tác động

Nhìn xa hơn con số nổi bật, mức kỷ lục 140,3 tỷ USD nhập khẩu hàng hóa vốn gần như chắc chắn phản ánh cơn khát trung tâm dữ liệu đang lan rộng khắp nước Mỹ. Các cụm máy chủ AI cần chip xử lý đồ họa như của NVIDIA (NVDA), thiết bị sản xuất bán dẫn tinh vi phần lớn đến từ Đài Loan qua các nhà máy của TSMC (TSM), cùng linh kiện điện tử từ Nhật Bản và châu Âu. Nghịch lý ở chỗ, đây là khoản đầu tư làm tăng năng lực sản xuất và năng suất dài hạn của nền kinh tế Mỹ, nhưng theo cách tính GDP truyền thống, nhập khẩu tăng lại bị trừ thẳng vào tăng trưởng. Chính vì vậy, trong quý trước, thương mại đã lấy đi 1,14 điểm phần trăm khỏi tốc độ tăng trưởng GDP, ngay cả khi nền kinh tế Mỹ vẫn mở rộng khoảng 1,5% theo năm. Đây là minh chứng điển hình cho việc một con số thống kê có thể mang hai câu chuyện trái ngược, tùy vào việc người đọc nhìn nó qua lăng kính chi tiêu đầu tư hay lăng kính cán cân thanh toán.

Từ góc nhìn định lượng, hệ thống phân tích của VnRead hiện xếp hạng triển vọng thị trường Mỹ ở mức trung lập cho khung dài hạn bốn đến mười tám tháng, với điểm số 5 trên 10 và khuyến nghị giữ vị thế quan sát. Nền tảng cơ bản doanh nghiệp, tức lợi nhuận và sức khỏe bảng cân đối kế toán, vẫn là lớp hỗ trợ vững chắc nhất, trong khi yếu tố kỹ thuật đóng vai trò lực cản nhẹ và cảm xúc thị trường chỉ hơi nghiêng tích cực. Đáng chú ý, nhóm năng lượng đang dẫn dắt cả về kỹ thuật lẫn nền tảng cơ bản, còn nhóm công nghệ tiếp tục dẫn đầu về mặt cảm xúc thị trường nhờ câu chuyện AI, dù mức độ chấp nhận rủi ro cần chọn lọc hơn là dàn trải. Ngành quốc phòng có nền tảng kỹ thuật yếu nhất nhưng bất ngờ có cảm xúc thị trường khá tích cực trong khung trung hạn, còn nhóm vật liệu cơ bản là nơi cảm xúc thị trường yếu nhất, dù vẫn giữ sắc thái nhích nhẹ lên trên ngưỡng trung tính. Bức tranh ngành nghiêng về năng lượng, công nghệ, y tế, tài chính và dịch vụ truyền thông như những điểm sáng tương đối, nhưng bối cảnh chung vẫn đòi hỏi sự thận trọng do độ rộng thị trường, tức số lượng cổ phiếu tham gia đà tăng, đang thấp hơn mức bình quân lịch sử.

Góc nhìn Việt Nam

Báo cáo thương mại tháng 7 cũng cho thấy Mỹ ghi nhận thâm hụt kỷ lục với một loạt đối tác châu Á, trong đó có Việt Nam, bên cạnh Mexico, Đài Loan, Thái Lan, Hàn Quốc và Malaysia. Với riêng Việt Nam, thặng dư thương mại với thị trường Mỹ trong nửa đầu năm đã vượt mốc một trăm mười bốn tỷ USD, vượt qua cả Đài Loan và Mexico để trở thành đối tác có thặng dư lớn nhất, bất chấp việc Washington đã áp thêm thuế đối với hàng hóa xuất xứ Việt Nam từ giữa năm nay với lý do liên quan đến chuỗi cung ứng và lao động. Điều này cho thấy dòng chảy thương mại vẫn tìm được đường đi, dù chi phí thuế quan có tăng lên.

Diễn biến đáng khích lệ hơn nằm ở dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, khi vốn FDI giải ngân vào Việt Nam trong bảy tháng đầu năm đạt khoảng 15,2 tỷ USD, tăng gần 12% so với cùng kỳ. Điều đó gợi ý rằng làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc, một phần được thúc đẩy bởi chính căng thẳng công nghệ Mỹ Trung xoay quanh chip bán dẫn và AI, vẫn đang chọn Việt Nam làm điểm đến, bất chấp rủi ro thuế quan. Với Ngân hàng Nhà nước, việc nhu cầu nhập khẩu thiết bị công nghệ của Mỹ vẫn mạnh gián tiếp hỗ trợ đơn hàng xuất khẩu điện tử của Việt Nam, nhưng cũng đặt ra bài toán tỷ giá khi dòng vốn ngoại tệ biến động theo chu kỳ đầu tư AI toàn cầu, đòi hỏi chính sách điều hành linh hoạt để vừa giữ ổn định vĩ mô vừa không làm giảm sức cạnh tranh xuất khẩu của Việt Nam.

Kịch bản và triển vọng

Kịch bản cơ sở của chúng tôi là nhập khẩu hàng hóa vốn sẽ tiếp tục neo ở vùng cao trong các tháng tới khi chu kỳ đầu tư trung tâm dữ liệu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, kéo theo thâm hụt thương mại dao động quanh vùng hiện tại thay vì thu hẹp nhanh. Đây cũng là kịch bản phù hợp với xếp hạng giữ ở mức năm trên mười cho khung dài hạn, phản ánh một thị trường không có động lực bứt phá rõ ràng nhưng cũng chưa xuất hiện rủi ro sụp đổ.

Ở kịch bản tích cực hơn, nếu năng suất do đầu tư AI mang lại lan tỏa nhanh sang các ngành sử dụng công nghệ này, tăng trưởng GDP có thể bù đắp phần bị trừ bởi nhập khẩu, đồng thời nhóm năng lượng và công nghệ, vốn đang được xếp hạng ưu tiên theo dữ liệu định lượng, sẽ dẫn dắt đà tăng chung của thị trường.

Ở chiều ngược lại, tín hiệu ngắn hạn từ hai đến tám tuần hiện đang nghiêng về thận trọng, với xếp hạng chỉ đạt bốn trên mười, tương đương khuyến nghị giảm tỷ trọng tạm thời. Điều này phản ánh rủi ro sự kiện vĩ mô còn treo lơ lửng, cộng với độ rộng thị trường mỏng, tức chỉ một số ít cổ phiếu vốn hóa lớn kéo chỉ số đi lên. Nếu Fed phát tín hiệu diều hâu hơn kỳ vọng do lo ngại lạm phát nhập khẩu, hoặc căng thẳng thuế quan leo thang trở lại, kịch bản giảm tỷ trọng ngắn hạn hoàn toàn có thể xảy ra trước khi xu hướng dài hạn ổn định trở lại.

Chỉ báo quan trọng tiếp theo cần theo dõi là báo cáo thương mại tháng 8, dự kiến công bố đầu tháng 10, cùng biên bản cuộc họp chính sách tiền tệ sắp tới của Fed, nơi giới đầu tư sẽ tìm kiếm manh mối về việc liệu ngân hàng trung ương có coi đà nhập khẩu tăng vọt này là rủi ro lạm phát hay chỉ đơn thuần là dấu hiệu của một chu kỳ đầu tư công nghệ lành mạnh. Bài viết mang tính phân tích kinh tế, không phải khuyến nghị đầu tư.