Một lá thư ngỏ mang tên "Keep Things Open" vừa thu hút hơn 236 chữ ký, kêu gọi NHS England hủy bỏ quyết định giấu mã nguồn (source code) của toàn bộ kho phần mềm. Lá thư do các lập trình viên đóng góp cho hệ thống y tế công cộng của Anh khởi xướng, phản đối "lằn ranh đỏ" SDLC-8 của lãnh đạo kỹ thuật NHS. Theo tác giả, nguyên tắc "mã được chi trả bằng ngân sách công phải mở cho công chúng" từng được ghi trong UK Government Design Principles nhưng nay đang bị đi ngược lại.

Bảo mật qua "che giấu" là sai lầm

Bức thư giải thích rằng việc mở mã nguồn (open source) thực ra khó hơn giữ đóng: đòi hỏi chất lượng cao hơn, quy trình phát hiện lỗ hổng tự động, và giám sát liên tục. Họ so sánh nó với hệ miễn dịch của con người, "phơi nhiễm với các mối đe dọa làm cứng bề mặt tấn công". Trong khi đó, bảo mật qua che giấu (security through obscurity) chỉ mang lại ảo tưởng an toàn trước các hacker có động cơ mạnh. Nếu NHS thực sự muốn bảo vệ dữ liệu bệnh nhân, họ nên áp dụng nguyên tắc "phát hiện và sửa lỗi công khai" thay vì co cụm.

Vì sao người dân Việt Nam nên quan tâm?

Câu chuyện này vượt ra ngoài nước Anh. Ở Việt Nam, nhiều hệ thống y tế, giáo dục, giao thông dùng phần mềm đóng kín, khiến việc kiểm tra độ an toàn và chi phí bảo trì rất cao. Nếu các cơ quan công quyền ở Mỹ, Anh, Nhật Bản, nơi có nguồn lực lớn, còn gặp khó khăn, thì Việt Nam càng cần minh bạch hơn. Học hỏi từ làn sóng open source toàn cầu, các startup Việt như startup y tế số có thể tận dụng mã mở để giảm chi phí, tăng tốc phát triển ứng dụng khám chữa bệnh từ xa hay quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây cũng là cơ hội để chúng ta thúc đẩy AI y tế với dữ liệu mở, tránh tình trạng "độc quyền công nghệ" làm chậm tiến bộ.