Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nhiều khả năng sẽ giữ nguyên lãi suất điều hành ở mức 1%, cao nhất kể từ năm 1995, trong cuộc họp chính sách ngày 30-31/7 tới đây, nhưng giới đầu tư đang chuẩn bị đón nhận một thông điệp diều hâu rõ rệt hơn khi lạm phát lõi của Nhật Bản tiếp tục vượt xa mục tiêu 2%, còn đồng yên vừa rơi xuống vùng đáy gần bốn thập kỷ so với đô la Mỹ.

Dữ liệu và bối cảnh

Theo Báo cáo Triển vọng quý sẽ công bố cùng quyết định lãi suất, BOJ dự kiến nâng dự báo tăng trưởng GDP tài khóa 2026 lên 0,8%, cao hơn đáng kể so với mức 0,5% đưa ra hồi tháng 4, nhờ làn sóng đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo toàn cầu đang lấp đầy đơn hàng cho ngành bán dẫn và chế tạo chính xác của Nhật Bản. Cùng với đó, dự báo lạm phát lõi cho tài khóa này, hiện ở mức 2,8% theo ước tính hồi tháng 4, nhiều khả năng sẽ giảm nhẹ khi giá dầu hạ nhiệt sau thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ giữa Mỹ và Iran, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của BOJ.

Đây đã là lần tăng lãi suất thứ hai trong vòng một năm: BOJ nâng lãi suất lên 1% trong cuộc họp ngày 16/6, tiếp nối đợt tăng hồi tháng 12/2025 đưa lãi suất lên mức cao nhất trong ba thập kỷ. Thị trường lãi suất kỳ hạn hiện gần như chắc chắn BOJ sẽ giữ nguyên lãi suất trong tuần này, nhưng phần lớn giới phân tích, trong đó có Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities, cho rằng đợt tăng tiếp theo lên 1,25% sẽ diễn ra vào tháng 12. Một số kịch bản khác cho rằng thời điểm có thể đến sớm hơn, ngay tháng 9 hoặc tháng 10, nếu đồng yên tiếp tục mất giá nhanh.

Đồng yên hiện giao dịch quanh mức 163,5 yên đổi 1 đô la Mỹ, thấp nhất trong gần bốn thập kỷ, đặt Thống đốc Kazuo Ueda vào thế lưỡng nan: một mặt cần phát tín hiệu đủ cứng rắn để chặn đà bán tháo đồng yên, mặt khác phải tránh làm gia tăng lo ngại trong chính phủ rằng việc thắt chặt quá nhanh sẽ bóp nghẹt đà phục hồi kinh tế còn mong manh.

Phân tích tác động

Trong nội bộ nền kinh tế Nhật Bản, quyết định của BOJ tạo ra hai nhóm chịu tác động trái chiều. Người tiêu dùng nội địa phải gánh áp lực giá thực phẩm và năng lượng nhập khẩu leo thang do đồng yên yếu, trong khi các tập đoàn xuất khẩu ô tô và điện tử tiếp tục hưởng lợi từ tỷ giá thuận lợi, dù biên lợi nhuận đang bị bào mòn bởi chi phí nguyên liệu đầu vào tăng. Đây chính là nghịch lý khiến BOJ khó dứt khoát: thắt chặt quá nhanh sẽ làm đồng yên mạnh lên, bất lợi cho xuất khẩu, còn trì hoãn sẽ khiến lạm phát nhập khẩu tiếp tục xói mòn sức mua của hộ gia đình.

Trên bình diện toàn cầu, khoảng cách lãi suất giữa Mỹ, hiện neo trong khoảng từ 3,5% đến 3,75% khi Fed chưa hạ lãi suất lần nào trong năm 2026, và Nhật Bản vẫn còn rất lớn, đủ để duy trì sức hấp dẫn của giao dịch chênh lệch lãi suất vay yên đầu tư vào tài sản rủi ro cao. Nhưng khi BOJ thu hẹp dần khoảng cách này, dòng vốn chênh lệch lãi suất bắt đầu đảo chiều về Nhật Bản, tạo áp lực bán lên trái phiếu kho bạc Mỹ, đẩy lợi suất tăng ngay cả khi Fed có thể tính đến nới lỏng về sau. Đây là nghịch lý mà giới kinh tế gọi là thắt chặt điều kiện tài chính toàn cầu bằng cơ chế thị trường, bất chấp định hướng chính sách của ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới.

Phân tích của hệ thống định lượng VnRead cho thấy bối cảnh này đang định hình lại bức tranh phân bổ ngành trên thị trường tài sản toàn cầu. Ở khung trung và dài hạn, nhóm cổ phiếu nguyên vật liệu và dịch vụ truyền thông vẫn có nền tảng cơ bản vững chắc, nhưng các tín hiệu kỹ thuật và tâm lý thị trường suy yếu vì rủi ro địa chính trị cùng áp lực chính sách, khiến khuyến nghị chung nghiêng về nắm giữ với điểm trung bình 5/10. Ngành năng lượng và quốc phòng nổi lên như điểm sáng về kỹ thuật, trong khi công nghệ và dịch vụ truyền thông suy yếu trên biểu đồ giá, phần nào phản ánh tâm lý phòng thủ khi dòng vốn chênh lệch lãi suất rút khỏi tài sản rủi ro. Ở khung ngắn hạn hai đến tám tuần, dữ liệu nghiêng về kịch bản thận trọng hơn, với điểm số giảm còn 4/10, khi cả yếu tố kỹ thuật lẫn tâm lý thị trường đều suy yếu, dù nền tảng cơ bản của nhóm nguyên vật liệu và dịch vụ truyền thông vẫn ổn định. vụ truyền thông vẫn tương đối tích cực. Rủi ro chính được nhận diện vẫn là bối cảnh tâm lý tiêu cực do căng thẳng địa chính trị kéo dài, trong khi điểm tựa là nền tảng doanh nghiệp, bảng cân đối và lợi nhuận nhìn chung vẫn lành mạnh.

Góc nhìn Việt Nam

Chu kỳ thắt chặt của BOJ tạo ra hiệu ứng lan tỏa hai chiều tới Việt Nam. Đồng yên yếu, dù bất lợi cho các nhà xuất khẩu Nhật, lại đang thúc đẩy dòng kiều hối chảy mạnh về các nước có đông lao động làm việc tại Nhật Bản. Theo dữ liệu công bố gần đây, tổng kiều hối từ Nhật Bản ra nước ngoài đã lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ yên trong tài khóa vừa qua, tăng 11,5% so với năm trước, và Việt Nam là điểm đến lớn nhất với khoảng 288,8 tỷ yên, một phần nguyên nhân đến từ việc người lao động phải quy đổi nhiều yên hơn để giữ nguyên giá trị khoản tiền gửi về nước.

Ở chiều đầu tư, Nhật Bản vẫn là một trong những nguồn vốn FDI quan trọng nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 9,4% tổng vốn đăng ký mới năm 2025, trong khi vốn FDI giải ngân nửa đầu năm 2026 đạt 13,03 tỷ đô la, tăng 11,2% so với cùng kỳ. Nếu BOJ đẩy nhanh lộ trình tăng lãi suất, chi phí vốn bằng yên cho các tập đoàn Nhật Bản sẽ tăng lên, có thể khiến tốc độ giải ngân một số dự án mới tại Việt Nam chững lại phần nào, nhưng đồng thời cũng tạo động lực để dòng vốn dịch chuyển sớm hơn nhằm tránh chi phí vay đắt đỏ về sau. Với Ngân hàng Nhà nước, việc theo dõi sát biến động tỷ giá yên so với đô la và tác động gián tiếp lên tỷ giá đô la, tiền đồng sẽ là yếu tố cần cân nhắc trong điều hành chính sách tiền tệ những tháng cuối năm, nhất là khi chênh lệch lãi suất giữa các nền kinh tế lớn đang thay đổi nhanh hơn dự kiến.

Kịch bản và triển vọng

Kịch bản cơ sở: BOJ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp ngày 31/7, tiếp tục phát tín hiệu diều hâu qua ngôn từ, và thực hiện đợt tăng tiếp theo lên 1,25% vào tháng 12. Dữ liệu cho thấy khuyến nghị nắm giữ với điểm 5 trên 10 ở khung trung và dài hạn nhiều khả năng được duy trì, khi nền tảng cơ bản tích cực của một số ngành cân bằng với rủi ro địa chính trị và tâm lý thận trọng chung.

Kịch bản tích cực: Giá dầu tiếp tục hạ nhiệt nhờ tiến triển ngoại giao tại Trung Đông, lạm phát lõi Nhật Bản hạ nhanh hơn dự báo, cho phép BOJ thắt chặt theo lộ trình chậm rãi mà không gây sốc cho thị trường. Trong kịch bản này, nhóm ngành năng lượng và nguyên vật liệu có thể tận dụng đà phục hồi khẩu vị rủi ro, còn dòng vốn chênh lệch lãi suất đảo chiều diễn ra có trật tự, hạn chế cú sốc lên lợi suất trái phiếu toàn cầu.

Kịch bản rủi ro: Đồng yên tiếp tục trượt giá qua ngưỡng 165 yên đổi 1 đô la, buộc BOJ phải hành động sớm hơn, có thể ngay trong tháng 9 hoặc tháng 10, tạo cú sốc thắt chặt đột ngột. Khi đó, hoạt động rút vốn chênh lệch lãi suất có thể diễn ra ồ ạt, gây biến động mạnh trên thị trường trái phiếu và tiền tệ châu Á, kéo điểm số ở khung ngắn hạn của tài sản rủi ro xuống sâu hơn ngưỡng thận trọng hiện tại, đồng thời gia tăng áp lực lên các đồng nội tệ trong khu vực, trong đó có tiền đồng.

Chỉ số cần theo dõi sát nhất những ngày tới là cuộc họp báo của Thống đốc Ueda sau quyết định ngày 31/7, cùng số liệu CPI toàn quốc của Nhật Bản dự kiến công bố đầu tháng 8, hai mốc sẽ định hình kỳ vọng thị trường về thời điểm đợt tăng lãi suất kế tiếp.

Bài viết mang tính phân tích kinh tế, không phải khuyến nghị đầu tư.