Phát hiện bất ngờ từ nhóm thuốc đang gây bão

Ozempic và Wegovy không chỉ giúp giảm cân. Một nghiên cứu quan sát mới trên nhóm người béo phì không mắc tiểu đường cho thấy thuốc chủ vận thụ thể GLP-1 (GLP-1 RA) có liên quan đến việc giảm đáng kể nguy cơ mắc nhiều loại ung thư liên quan đến béo phì. Mức giảm mạnh nhất được ghi nhận ở đa u tủy, với 63%, tiếp theo là ung thư tụy 60%, ung thư nội mạc tử cung 58% và ung thư đại trực tràng 51%.

Những con số này thu hút sự chú ý của giới chuyên môn, nhưng cần hiểu đúng bản chất: đây là nghiên cứu quan sát, không phải thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên. Điều đó có nghĩa là các nhà khoa học mới chỉ ghi nhận mối liên hệ, chưa thể khẳng định thuốc GLP-1 trực tiếp ngăn ngừa ung thư.

Cơ chế nào có thể giải thích?

Thuốc GLP-1 RA hoạt động bằng cách bắt chước hormone GLP-1 tự nhiên trong cơ thể, giúp giảm cảm giác thèm ăn và làm chậm quá trình tiêu hóa. Tác động của thuốc có thể không chỉ dừng ở việc giảm cân. Các chuyên gia cho rằng thuốc GLP-1 có thể ảnh hưởng đến nhiều con đường sinh học khác nhau, như cải thiện độ nhạy insulin, giảm viêm toàn thân và tăng cường sức khỏe tim mạch.

Béo phì là yếu tố nguy cơ đã được chứng minh cho ít nhất 13 loại ung thư, bao gồm ung thư vú, đại trực tràng, tụy, gan và nội mạc tử cung. Mỡ thừa tạo ra tình trạng viêm mạn tính trong cơ thể, giống một "ngọn lửa âm ỉ" liên tục kích thích tế bào phân chia bất thường. Khi giảm cân, mức viêm giảm theo, có thể giải thích một phần kết quả nghiên cứu.

Bằng chứng mạnh tới đâu?

Nghiên cứu phân tích dữ liệu từ hồ sơ y tế của bệnh nhân béo phì, so sánh nhóm dùng thuốc GLP-1 với nhóm không dùng. Tỷ lệ nguy cơ (hazard ratio, viết tắt là HR) dưới 1,0 cho thấy nhóm dùng thuốc có nguy cơ thấp hơn. Cụ thể, đa u tủy có HR 0,37 (giảm 63%), ung thư tụy HR 0,40 (giảm 60%), nội mạc tử cung HR 0,42 (giảm 58%), và đại trực tràng HR 0,49 (giảm 51%).

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh chưa đủ cơ sở để khẳng định thuốc này ngăn ngừa ung thư. Nghiên cứu quan sát vẫn có nhiều hạn chế. Người dùng thuốc GLP-1 có thể có lối sống khỏe mạnh hơn, được theo dõi y tế chặt chẽ hơn, hoặc có các đặc điểm sức khỏe khác biệt so với nhóm đối chứng. Những yếu tố nhiễu này có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Người Việt cần lưu ý gì?

Ung thư đại trực tràng và ung thư tụy nằm trong nhóm có tỷ lệ mắc đang tăng nhanh tại Việt Nam, một phần do thay đổi chế độ ăn với nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ít chất xơ, và tỷ lệ béo phì gia tăng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, người châu Á có nguy cơ mắc tiểu đường típ 2 ở mức BMI thấp hơn người phương Tây. Điều này cho thấy mỡ nội tạng, loại mỡ nguy hiểm nhất, có thể tích tụ nhiều hơn ngay cả khi cân nặng tổng thể không cao.

Thuốc GLP-1 hiện chưa phổ biến tại Việt Nam do giá thành cao và chưa được bảo hiểm y tế chi trả cho mục đích giảm cân. Nhưng nghiên cứu này mở ra câu hỏi quan trọng: liệu lợi ích sức khỏe của việc giảm cân có lớn hơn đáng kể so với những gì chúng ta từng biết?

Có thể làm gì ngay từ hôm nay?

Ngay cả khi chưa dùng thuốc GLP-1, mỗi người vẫn có thể giảm nguy cơ ung thư liên quan đến béo phì bằng cách duy trì cân nặng hợp lý. Một nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày có thể giảm 20% nguy cơ ung thư đại trực tràng. Nên tăng lượng chất xơ trong bữa ăn, ưu tiên rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt thay cho các loại tinh bột tinh chế. Hạn chế thực phẩm siêu chế biến như xúc xích, giăm bông, thịt xông khói. Quan trọng hơn, mỗi người nên tầm soát ung thư đại trực tràng định kỳ sau tuổi 45, hoặc sớm hơn nếu có tiền sử gia đình. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào để giảm cân.