Sốt xuất huyết, sốt rét và sốt vàng da từng được xem là bệnh của các nước xa xôi. Nhưng khi nhiệt độ tăng và muỗi kháng thuốc trừ sâu, chúng đang quay lại nước Mỹ. Năm 2024, Mỹ ghi nhận gần 4.000 ca sốt xuất huyết, tăng 360% so với mức trung bình khoảng 830 ca mỗi năm trong thập kỷ trước. Florida, California và Texas đều có ca lây nhiễm tại chỗ, còn Puerto Rico phải ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng.

Muỗi đực mang gen gây chết

Giải pháp là một ứng dụng của công nghệ sinh học. Các nhà khoa học cài vào muỗi đực một gen khiến thế hệ con của chúng không thể sống đến tuổi trưởng thành. Khi thả ra tự nhiên, những con muỗi đực này giao phối với muỗi cái hoang dã, và quần thể muỗi tại địa phương dần sụp đổ.

Ý tưởng bắt đầu từ năm 2000, khi các nhà sinh học tại Đại học Oxford thử nghiệm thành công trên ruồi giấm. Họ cài gen tạo ra protein tTAV, chỉ gây chết khi tích tụ nhiều. Trong phòng thí nghiệm, kháng sinh tetracycline giữ gen này ở trạng thái tắt. Ngoài tự nhiên, không có tetracycline, gen bật lên và thế hệ con chết trước khi trưởng thành.

Vì sao chưa được triển khai rộng?

Nhóm nghiên cứu sau đó lập công ty Oxitec, áp dụng kỹ thuật này cho muỗi Aedes aegypti, loài truyền sốt xuất huyết và sốt vàng da. Gen chỉ giết con cái, còn con đực sống sót và truyền gen thêm vài thế hệ rồi biến mất, nên không cần thả bổ sung liên tục. Tuy vậy, công nghệ đã mất khoảng 15 năm chờ đợi trong vòng xoay quy định. Với nguồn lực dồi dào và số muỗi mang bệnh còn ít, Mỹ hoàn toàn có thể dẫn đầu trong việc loại bỏ các bệnh này.