Trong đêm rạng sáng 4 tháng 8, sáu quả bom dẫn đường của Nga trút xuống thành phố Sumy đã cướp đi sinh mạng của hai bé gái 5 và 10 tuổi cùng một phụ nữ lớn tuổi, thi thể các em được kéo ra từ đống đổ nát ngôi nhà của chính mình. Cùng đêm đó, một cuộc tấn công khác vào Mykolaiv giết chết một cụ bà 89 tuổi và làm bị thương bảy người, trong đó có hai bé gái 2 và 12 tuổi.

Bối Cảnh

Theo Không quân Ukraina, Nga đã phóng một tên lửa đạn đạo Iskander-M cùng 136 máy bay không người lái tấn công vào lãnh thổ Ukraina trong đêm 3 rạng sáng 4 tháng 8, trong đó 117 chiếc bị bắn hạ hoặc gây nhiễu. Sumy, thành phố sát biên giới Nga, từng là mục tiêu của các đợt tấn công bằng bom lượn có dẫn đường suốt nhiều tháng, tiếp tục hứng chịu đòn không kích trực tiếp vào khu dân cư. Mykolaiv, cách xa tiền tuyến hơn nhiều, cũng bị tấn công cùng đêm, cho thấy phạm vi tác chiến của Nga đã vượt ra ngoài các khu vực giáp ranh chiến sự. Diễn biến này xảy ra đúng vào thời điểm đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cùng Jared Kushner chuẩn bị nối lại các cuộc gặp với Điện Kremlin, trong khi đàm phán hòa bình giữa Nga và Ukraina vẫn bế tắc quanh vấn đề lãnh thổ.

Phân Tích Chiến Lược

Đánh giá của chúng tôi là các cuộc không kích vào Sumy và Mykolaiv không phải là hành động ngẫu nhiên mà phản ánh một sự chuyển dịch chiến thuật có chủ đích của Nga: khi bước tiến trên bộ đình trệ, tấn công tầm xa vào hạ tầng dân sự trở thành công cụ gây sức ép chính. Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), lực lượng Nga chỉ chiếm thêm khoảng 37,85 km2 lãnh thổ Ukraina trong suốt tháng 7, tương đương 1,22 km2 mỗi ngày, mức thấp nhất kể từ đầu chiến dịch Xuân Hè 2026, đồng thời phải trả giá bằng tỷ lệ thương vong cao nhất trong năm. Khi chiến trường không mang lại kết quả tương xứng với tổn thất, Moskva có động cơ rõ ràng để chuyển trọng tâm sang các đòn tấn công tầm xa, vừa duy trì áp lực tâm lý lên Kyiv, vừa tránh rủi ro cho bộ binh.

Việc Nga khôi phục các đợt tấn công bằng bom lượn tầm xa, sử dụng bộ dẫn đường UMPB-5R cho phép bom bay tới hơn 150 km, là lựa chọn tối ưu về chi phí: máy bay ném bom có thể thả bom từ khoảng cách hơn 80 km, ngoài tầm với của phần lớn hệ thống phòng không tầm ngắn của Ukraina. Đây chính là điểm yếu mà Kyiv chưa thể khắc phục, tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn Patriot buộc Ukraina phải ưu tiên bảo vệ các trung tâm chính trị và công nghiệp, để lại khoảng trống phòng thủ cho những thành phố như Sumy và Mykolaiv. Tỷ lệ 117 trên 136 drone bị bắn hạ hoặc gây nhiễu cho thấy năng lực tác chiến điện tử của Ukraina vẫn hiệu quả với drone giá rẻ, nhưng gần như bất lực trước bom lượn phóng từ máy bay có người lái ở khoảng cách an toàn.

Về mặt đàm phán, các đòn tấn công liên tục vào dân thường trước thềm chuyến đi của ông Witkoff tới Moskva mang một thông điệp kép: Nga muốn chứng minh năng lực quân sự của mình không suy giảm dù đàm phán đang diễn ra, đồng thời tạo áp lực tâm lý buộc Kyiv nhượng bộ về lãnh thổ để đổi lấy một lệnh ngừng bắn dù chỉ giới hạn. Tổng thống Zelensky đã nhiều lần bác bỏ ý tưởng ngừng bắn không kèm điều kiện rút quân Nga, lo ngại điều đó sẽ đóng băng xung đột theo hướng có lợi cho Moskva. Với Washington, chiến lược gây sức ép song song, vừa thúc đẩy Kyiv tiến tới thỏa thuận, vừa duy trì kênh liên lạc với Điện Kremlin, giúp chính quyền Trump giữ vai trò trung gian nhưng cũng khiến Mỹ khó có đòn bẩy buộc Nga dừng các cuộc không kích vào khu dân cư. Đối với châu Âu, mỗi đợt thương vong dân thường mới củng cố lý lẽ cho gói trừng phạt tiếp theo, nhưng lịch sử cho thấy các gói trừng phạt bổ sung hiếm khi thay đổi tính toán quân sự ngắn hạn của Moskva.

Kịch Bản

Khả năng cao nhất: tiến trình đàm phán do Witkoff và Kushner dẫn dắt tiếp tục diễn ra song song với các đợt không kích của Nga, không đạt được lệnh ngừng bắn toàn diện trong ngắn hạn. Nga duy trì áp lực quân sự như một công cụ mặc cả trong khi vẫn giữ kênh ngoại giao mở, còn phương Tây tiếp tục viện trợ phòng không theo từng đợt nhỏ giọt. Giới phân tích và thị trường dự đoán hiện nghiêng mạnh về khả năng xung đột kéo dài qua hết năm 2026 hơn là kết thúc bằng một thỏa thuận toàn diện trong vài tháng tới.

Kịch bản thay thế: cuộc gặp giữa ông Witkoff và Điện Kremlin đầu tháng 8 tạo ra một thỏa thuận ngừng bắn giới hạn, tương tự lệnh ngừng bắn năng lượng một tuần từng được áp dụng trước đó, nhưng chỉ bao trùm các mục tiêu hạ tầng cụ thể chứ không chấm dứt hoàn toàn các cuộc tấn công vào khu dân cư. Kịch bản này giúp hai bên giữ thể diện chính trị mà không phải giải quyết vấn đề lãnh thổ, vốn là nút thắt lớn nhất.

Kịch bản rủi ro: Nga đẩy mạnh tần suất các đợt bom lượn tầm xa và tên lửa đạn đạo trong bối cảnh kho tên lửa đánh chặn Patriot của Ukraina cạn dần, dẫn tới một hoặc nhiều cuộc tấn công gây thương vong lớn nhắm vào hạ tầng năng lượng trước mùa đông. Nếu kịch bản này xảy ra, hệ quả sẽ là làn sóng phản ứng mạnh hơn từ châu Âu, có thể bao gồm quyết định đẩy nhanh chuyển giao hệ thống phòng không tiên tiến, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng rủi ro leo thang giữa NATO và Nga.

Chỉ báo quan trọng nhất cần theo dõi trong những ngày tới là kết quả cuộc gặp giữa ông Witkoff và Điện Kremlin dự kiến diễn ra ngày 6 tháng 8: nếu Nga chủ động tạm dừng các đợt tấn công bằng bom lượn tầm xa như một cử chỉ thiện chí, đó sẽ là dấu hiệu Moskva coi đàm phán là ưu tiên thực sự. Ngược lại, nếu các cuộc không kích vào khu dân cư như Sumy và Mykolaiv vẫn tiếp diễn song song với bàn đàm phán, điều đó cho thấy Nga xem áp lực quân sự và ngoại giao là hai công cụ bổ trợ cho nhau chứ không loại trừ lẫn nhau. Độc giả quan tâm đến diễn biến khu vực có thể theo dõi thêm tại Tin Thế Giới và các bài phân tích gắn thẻ Nga Ukraina trên VnRead.