Vụ tập kích của Nga vào nhà ga đường sắt ở Dnipro, miền trung Ukraine, khiến 15 người thiệt mạng ngày 29/10. Mục tiêu là một nút giao thông dân sự, cho thấy Moskva tiếp tục nhắm vào hạ tầng vận tải, thứ nuôi sống cả hậu phương lẫn mặt trận.

Bối cảnh

Dnipro là trung tâm hậu cần quan trọng của Ukraine, nằm trên các tuyến đường sắt nối miền đông với phần còn lại của đất nước. Các vụ tấn công vào nhà ga không phải chuyện mới: từ đầu cuộc chiến, đường sắt đã nhiều lần trở thành mục tiêu vì vai trò sơ tán dân thường, chuyển quân và vận chuyển hàng hóa. Điều khiến vụ này nổi bật là số người chết cao ở một địa điểm có đông dân thường qua lại.

Phân tích chiến lược

Đánh giá của chúng tôi là Nga theo đuổi hai mục tiêu song song. Thứ nhất là làm suy yếu năng lực hậu cần của Ukraine bằng cách đánh vào các nút giao thông. Thứ hai là gây áp lực tâm lý lên xã hội Ukraine và lên các chính phủ phương Tây đang cân nhắc mức viện trợ. Chi phí của Moskva cho những đợt tập kích như vậy thấp hơn nhiều so với chi phí Ukraine phải bỏ ra để phòng thủ trên diện rộng.

Đối với Kyiv, bài toán là nguồn đánh chặn hữu hạn. Mỗi tên lửa phòng không phải được phân bổ giữa việc bảo vệ lưới điện, nhà máy, đường sắt và khu dân cư. Khi một nhà ga bị đánh trúng, câu hỏi đặt ra là liệu nguồn đánh chặn đã bị dồn vào nơi khác hay chưa. Vì thế, các cuộc tập kích kiểu này gia tăng sức ép, buộc đồng minh phương Tây phải cấp thêm hệ thống phòng không và đạn dược.

Với phương Tây, thiệt hại dân thường đặt ra áp lực chính trị. Một mặt, các vụ việc này củng cố lập luận cung cấp thêm khí tài và siết chặt trừng phạt. Mặt khác, tình trạng mệt mỏi vì chiến tranh kéo dài và các cuộc bầu cử sắp tới ở nhiều nước làm mức độ sẵn sàng của công chúng khó đoán. Moskva tin rằng thời gian đang đứng về phía mình, và chính sự bất định này củng cố niềm tin đó.

Về phía Nga, việc nhắm vào hạ tầng dân sự luôn kèm rủi ro ngoại giao. Những nước chưa ngả hẳn về bên nào thường lên tiếng khi số dân thường thiệt mạng tăng lên. Nhưng cho tới nay, những phản ứng này chưa đủ làm thay đổi tính toán của Điện Kremlin. Moskva lập luận rằng đường sắt là mục tiêu quân sự hợp pháp vì phục vụ vận chuyển quân sự, còn Ukraine và phương Tây bác bỏ cách giải thích đó.

Kịch bản

Khả năng cao nhất: cường độ tập kích vào hạ tầng giao thông và năng lượng tiếp tục hoặc tăng khi mùa đông đến gần. Nga nhiều khả năng duy trì chiến dịch này vì nó ít tốn kém và tạo hiệu quả tâm lý. Ukraine sẽ đẩy mạnh kêu gọi cấp thêm phòng không, và các nước châu Âu sẽ cân nhắc thêm gói hỗ trợ. Các sàn dự đoán hiện nghiêng về khả năng xung đột kéo dài thay vì một thỏa thuận sớm.

Kịch bản thay thế: áp lực quốc tế và việc tăng cường phòng không khiến hiệu quả các đợt tập kích giảm dần. Nếu Ukraine nhận thêm hệ thống đánh chặn và bố trí lại lực lượng để bảo vệ các nút hậu cần chủ chốt, Nga sẽ phải đổi chiến thuật, chẳng hạn dùng nhiều máy bay không người lái giá rẻ hơn để làm quá tải phòng thủ. Điều này kéo dài chiến sự nhưng giảm mức thiệt hại trong từng vụ.

Kịch bản rủi ro: một vụ tập kích khác gây thương vong lớn hơn nhiều, hoặc đánh trúng một mục tiêu có ý nghĩa chiến lược như cầu hay trung tâm đầu mối, làm đảo lộn hậu cần. Khi đó, áp lực chính trị lên các nước NATO sẽ tăng mạnh và nguy cơ leo thang cũng cao hơn. Giới phân tích đánh giá khả năng này thấp hơn, nhưng không thể loại trừ.

Cần theo dõi gì tiếp theo

Chỉ báo quan trọng nhất là tần suất các đợt tập kích vào hạ tầng đường sắt và năng lượng trong vài tuần tới, cùng việc chiến sự Nga - Ukraine có kèm các cam kết phòng không mới từ phương Tây hay không. Nếu hai yếu tố này đi cùng chiều, kịch bản thứ hai sẽ mạnh lên, còn nếu không, kịch bản thứ nhất sẽ tiếp tục chiếm ưu thế.