Một thuật toán do NASA phát triển để phân tích ảnh vệ tinh giờ đây đang giúp giới khảo cổ phanh phui những bức tranh cổ đã phai mờ theo thời gian. Kỹ thuật mang tên decorrelation stretch từng được Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA dùng để làm rõ chi tiết trên ảnh chụp bề mặt Sao Hỏa từ tàu thám hiểm Mars Exploration Rover.

Từ vũ trụ đến ngôi đền cổ

Một nhà khảo cổ học người Singapore đã ứng dụng công cụ dựa trên thuật toán này, có tên DStretch, để phát hiện khoảng 200 bức tranh tường tại đền Angkor Wat, Campuchia, trong giai đoạn 2010-2012. Trong số đó có hình ảnh người cưỡi ngựa và một dàn nhạc cổ truyền, vốn mờ đến mức mắt thường không thể nhận ra dù hàng nghìn du khách đi ngang qua mỗi ngày.

Toán học đứng sau công cụ

Người tạo ra DStretch là Jon Harman, người từng làm việc trong lĩnh vực xử lý ảnh y tế và có bằng tiến sĩ toán tại Đại học Berkeley. Ông vận dụng lý thuyết biến đổi Karhunen-Loève để tách và khuếch đại những khác biệt màu sắc cực nhỏ, biến các nét vẽ tưởng như đã biến mất thành hình ảnh rõ ràng. DStretch hiện có bản plugin cho ImageJ, phần mềm mã nguồn mở của Viện Y tế Quốc gia Mỹ, cùng ứng dụng di động cho Android và iOS, được giới khảo cổ khắp thế giới dùng để giải mã bí ẩn lịch sử loài người nhờ công nghệ xử lý hình ảnh.