Trong thập niên 1990, muốn chơi một game trên PC, bạn buộc phải hiểu cách máy tính vận hành. Bạn mở file autoexec.bat, tự tay cấu hình boot disk cho từng tựa game, đặt jumper trên ổ cứng bằng móng tay, và thuộc lòng interrupt của sound card. Đó là thỏa thuận giữa người và máy: muốn chơi thì phải học. Khó khăn chính là tri thức. Bạn chỉ thực sự hiểu thứ gì đó khi đã từng thua nó, rồi quay lại, và cuối cùng cảm nhận được nó chịu khuất phục.

Sự tiện lợi cuối cùng và cái giá phải trả

Trợ lý AI ngày nay quét sạch mọi ma sát. Bạn nói muốn gì là có ngay, không cần tệp cấu hình, không đặt điều kiện. Máy tự sắp xếp lại theo câu nói của bạn, xin lỗi khi bạn cau mày, thử lại. Đó là thứ dễ chịu nhất con người từng chế tạo. Nhưng một cỗ máy không thách thức bạn là thứ bạn không thể hiểu, chỉ có thể sử dụng. Sự thân thuộc, sự gần gũi mộc mạc khi chiến đấu với một máy cụ thể, thua, rồi quay lại và cuối cùng cảm thấy nó nhường bước, đang dần biến mất. Mô hình AI có thể đọc mọi tài liệu, nhưng cảm giác chạm vào ranh giới của máy, tự tay sửa lỗi, là thứ không mô hình nào thay thế được. Chúng ta sắp dựa vào những cỗ máy này hơn bao giờ hết, nhưng sẽ biết về chúng ít hơn những gì tôi biết về chiếc máy tính màu be năm 1995. Đây không phải chuyện mất năng lực, mà là mất sự thân thuộc với công nghệ. AI đã đọc hết tài liệu, nhưng thế hệ cuối cùng thực sự hiểu máy tính qua những lần thất bại đang dần thoái lui.