Đêm không một tên lửa nào bị đánh chặn

Hai mươi bốn tên lửa đạn đạo, bốn tên lửa siêu vượt âm hoặc siêu thanh loại Zircon và Oniks, cùng 115 máy bay không người lái đã trút xuống vùng ngoại ô thủ đô trong gần hai giờ đồng hồ rạng sáng ngày 5 tháng 8, khiến 17 người thiệt mạng và 44 người bị thương. Chi tiết đáng chú ý nhất không nằm ở con số thương vong mà ở việc không một quả tên lửa đạn đạo nào trong toàn bộ đợt tập kích bị bắn hạ, minh chứng rõ ràng nhất cho tình trạng cạn kiệt của lưới phòng không Ukraina sau hơn bốn năm chiến sự kéo dài.

Các mục tiêu bị đánh trúng gồm một nhà máy bia, một kho vật liệu xây dựng và một trung tâm phân loại bưu phẩm dân sự, những địa điểm mà Tổng thống Volodymyr Zelensky khẳng định không liên quan gì đến quân sự, trong khi Bộ Quốc phòng Nga cho rằng các cơ sở này che giấu mối liên hệ với ngành công nghiệp quốc phòng. Cuộc tập kích xảy ra đúng lúc tiến trình đàm phán do đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và cố vấn Jared Kushner thúc đẩy đang giậm chân tại chỗ, còn chiến dịch tấn công trên bộ mà Nga phát động từ mùa xuân chỉ giành thêm chưa đầy 34 km² lãnh thổ trong 30 ngày qua, đổi lại bằng tỷ lệ thương vong cao nhất của Moskva tính từ đầu năm 2026.

Bàn cờ chiến lược: ai đang nắm lợi thế

Trên bàn cờ hiện tại, Nga đang khai thác triệt để một nghịch lý: bộ binh của họ giậm chân trước tuyến phòng thủ kiên cố quanh Kostyantynivka và Sloviansk, nhưng không quân và lực lượng tên lửa lại gần như miễn nhiễm trước mọi sự đáp trả. Việc chuyển trọng tâm sang các đòn tập kích quy mô lớn, tần suất dày hơn vào hạ tầng dân sự và năng lượng cho phép Moskva gây áp lực tâm lý lên xã hội Ukraina mà không cần trả giá bằng sinh mạng binh sĩ, đồng thời thăm dò giới hạn cam kết của phương Tây đối với việc bổ sung tên lửa đánh chặn Patriot. Đây là một hình thức gây sức ép rẻ nhưng hiệu quả cao trên bàn đàm phán, và nó lý giải vì sao tần suất các đợt tập kích quy mô lớn đã tăng rõ rệt trong suốt mùa hè này.

Ở chiều ngược lại, Ukraina đang bị đẩy vào thế kẹt giữa hai lựa chọn không dễ chịu. Tổng thống Zelensky cho biết lượng tên lửa đánh chặn nhận được trong năm 2026 chỉ bằng một phần ba so với cùng kỳ năm trước, trong khi Hà Lan tuyên bố đã dốc cạn kho Patriot có thể chia sẻ, còn Đức và Romania từ chối bình luận với lý do an ninh quốc gia. Sáng kiến mua sắm vũ khí PURL do các nước Bắc Âu tài trợ, dù được Thụy Điển bổ sung thêm 108 triệu đô la gần đây, vẫn chưa đủ bù đắp khoảng trống ngày càng lớn. Thiếu vũ khí phòng thủ khiến Kyiv mất dần đòn bẩy trong đàm phán, buộc giới lãnh đạo phải cân nhắc giữa nhượng bộ lãnh thổ để đổi lấy hòa bình sớm hoặc tiếp tục phụ thuộc vào nguồn viện trợ phương Tây ngày càng thất thường và khó đoán định.

Riêng với Washington, Tổng thống Trump đang cần một thắng lợi ngoại giao có thể phô diễn trước công luận trong nước, nên việc quy trách nhiệm trì hoãn thỏa thuận cho phía Kyiv, đồng thời mô tả Tổng thống Putin như một bên sẵn sàng thỏa hiệp, trở thành lựa chọn dễ hiểu về mặt chính trị nội bộ. Khối NATO lại thiếu sự thống nhất cần thiết: một số thành viên muốn duy trì áp lực quân sự lên Nga để giữ đòn bẩy cho Kyiv tại bàn đàm phán, trong khi số khác lo ngại việc tiếp tục viện trợ sẽ làm cạn kiệt kho vũ khí phòng thủ của chính mình. Hệ quả là mỗi đợt tập kích quy mô lớn như lần này vừa làm tăng sức ép buộc phương Tây phải hành động cụ thể hơn, vừa phơi bày rõ hơn giới hạn thực tế của cam kết viện trợ mà liên minh dành cho Ukraina.

Kịch bản phía trước

Thị trường dự đoán quốc tế, nơi giới đầu tư đặt cược trực tiếp bằng tiền vào các mốc thời gian ngừng bắn, hiện cung cấp một thước đo hữu ích cho xác suất từng kịch bản, và bức tranh mà nó vẽ ra nghiêng hẳn về hướng chiến sự còn kéo dài hơn nhiều người kỳ vọng khi bước vào mùa thu.

Khả năng cao nhất: chiến sự tiếp diễn qua hết năm 2026 mà không có lệnh ngừng bắn toàn diện nào được ký kết. Giới phân tích trên thị trường dự đoán hiện chỉ đánh giá khả năng đạt lệnh ngừng bắn trước cuối năm ở mức thấp, phần lớn dòng tiền đặt cược nghiêng về khả năng xung đột vẫn tiếp diễn sang năm 2027. Cơ sở của đánh giá này nằm ở chỗ Nga không có động lực dừng lại khi các đợt tập kích trên không gần như miễn phí về mặt quân sự và chính trị, trong khi trên bộ, xác suất Nga chiếm được Kostyantynivka trước cuối năm được thị trường đánh giá gần như chắc chắn. Nếu tuyến phòng thủ then chốt này thất thủ, Moskva sẽ càng có ít lý do để nhượng bộ tại bàn đàm phán ba bên dự kiến diễn ra vào mùa thu.

Kịch bản thay thế: một lệnh ngừng bắn từng phần hoặc thỏa thuận khung được ký vào cuối quý bốn, trùng với mốc thời gian mà giới đầu tư trên thị trường dự đoán đang đặt xác suất cao nhất trong số các mốc cụ thể được đưa ra. Kịch bản này có cơ sở để thành hiện thực nếu áp lực từ các đợt tập kích liên tiếp, cộng với tình trạng cạn kiệt phòng không, đẩy Kyiv chấp nhận khuôn khổ hòa bình hai mươi điểm kèm một số nhượng bộ lãnh thổ, đổi lại là các đảm bảo an ninh cụ thể từ Washington. Đây là kết quả mà cả Tổng thống Trump lẫn Tổng thống Putin đều có động lực chính trị để công bố như một thắng lợi, dù ông Zelensky nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với phản ứng gay gắt từ trong nước.

Kịch bản rủi ro: các đợt tập kích quy mô lớn nhắm vào hạ tầng dân sự tiếp tục leo thang cả về tần suất lẫn cường độ, kéo theo phản ứng quyết liệt hơn từ khối NATO, chẳng hạn nới lỏng giới hạn sử dụng vũ khí tầm xa hoặc trực tiếp chuyển giao thêm hệ thống Patriot từ kho dự trữ của các nước thành viên. Xác suất cho kịch bản này hiện được giới phân tích đánh giá ở mức thấp, nhưng không thể loại trừ hoàn toàn khi tần suất các đòn tập kích quy mô lớn của Nga đã trở thành gần như thường lệ suốt mùa hè vừa qua. Một sự cố vượt ngưỡng, chẳng hạn mảnh vỡ tên lửa rơi trúng lãnh thổ một quốc gia thành viên NATO, đủ sức kích hoạt vòng xoáy leo thang vượt ngoài tầm kiểm soát của cả hai bên tham chiến.

Chỉ báo cần theo dõi tiếp theo

Diễn biến đáng theo dõi nhất trong vài tuần tới không nằm ở các tuyên bố ngoại giao mà ở quyết định bổ sung tên lửa đánh chặn Patriot từ những thành viên NATO còn dư kho dự trữ. Nếu dòng viện trợ phòng không được nối lại nhanh chóng và ở quy mô đáng kể, đó là dấu hiệu cho thấy phương Tây chấp nhận một cuộc chiến kéo dài để giữ đòn bẩy đàm phán cho Kyiv. Ngược lại, nếu vòng đàm phán ba bên được xúc tiến sớm hơn mốc mùa thu như ông Zelensky từng đề cập hồi tháng 7, khả năng một khuôn khổ ngừng bắn từng phần xuất hiện sẽ tăng lên đáng kể, và đó chính là tín hiệu đầu tiên đáng để giới quan sát chú ý.