Giữa thế kỷ 20, một kế hoạch xây đập khổng lồ trên Vịnh San Francisco suýt trở thành hiện thực. Nhờ một mô hình thủy lực có tên Bay Model, các kỹ sư đã chứng minh phương án này thất bại, cứu vùng cửa sông rộng lớn khỏi thảm họa môi trường.

Từ ý tưởng điên rồ đến bằng chứng khoa học

Vào cuối những năm 1940, John Reber đề xuất xây hai đập lớn chắn ngang Vịnh San Francisco để cung cấp nguồn nước ngọt ổn định hơn cho cư dân và nông trại. Quân đoàn Công binh Mỹ đã xây Bay Model, một mô hình thu nhỏ tỷ lệ 1:1000 (ngang) và 1:100 (dọc), kéo dài 320 feet, bao phủ 2 mẫu đất. Sau đó, các thử nghiệm cho thấy kế hoạch không khả thi, và Reber Plan bị hủy bỏ.

Cấu trúc kỳ vĩ và di sản ngày nay

Được ghép từ 286 tấm bê tông nặng 5 tấn mỗi tấm, Bay Model tái hiện chính xác Vịnh San Francisco, Vịnh San Pablo và đồng bằng sông Sacramento-San Joaquin. Các nhà nghiên cứu từng dùng nó để đánh giá tác động của việc làm sâu các luồng hàng hải, việc điều chỉnh các kênh ở Delta qua Peripheral Canal và các phương án dòng chảy đối với chất lượng nước. Dù hiện không còn phục vụ nghiên cứu khoa học, mô hình vẫn mở cửa cho công chúng tại Trung tâm Du khách Bay Model, Sausalito, California. Với công nghệ AI và mô phỏng số hiện đại, những bài học từ Bay Model vẫn là nền tảng cho quy hoạch thủy lợi bền vững. Cộng đồng công nghệ Việt Nam có thể học hỏi tinh thần dùng mô hình vật lý để kiểm chứng trước khi xây dựng hạ tầng lớn.