Một loại thuốc quen thuộc với hàng triệu đàn ông trên thế giới, chủ yếu được biết đến với công dụng hỗ trợ cương dương, vừa xuất hiện trong một nghiên cứu khoa học với một vai trò hoàn toàn khác: khả năng làm chậm quá trình ung thư di căn. Nghe có vẻ khó tin, nhưng các nhà khoa học tại Viện Khoa học Weizmann (Israel), phối hợp với Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ và hệ thống y tế Clalit, vừa công bố trên tạp chí Cancer Research những phát hiện cho thấy sildenafil, hoạt chất chính trong Viagra, có thể can thiệp vào cách tế bào ung thư sử dụng cholesterol để lan rộng khắp cơ thể. Đây chưa phải là một phương pháp điều trị được chứng minh, nhưng là một hướng nghiên cứu đủ thú vị để chúng ta cùng tìm hiểu.

Cơ chế đằng sau: Viagra khóa nguồn cholesterol nuôi tế bào ung thư

Để hiểu vì sao một thuốc điều trị rối loạn cương dương lại liên quan đến ung thư, cần biết sildenafil hoạt động bằng cách ức chế một enzyme có tên phosphodiesterase loại 5, gọi tắt là PDE5. Việc ức chế PDE5 làm tăng nồng độ một phân tử tín hiệu gọi là cGMP trong tế bào, vốn là cơ chế quen thuộc giúp giãn mạch máu và cải thiện lưu thông máu. Điều bất ngờ mà nhóm nghiên cứu Weizmann phát hiện là con đường cGMP này còn ảnh hưởng đến cách tế bào ung thư vận chuyển và sử dụng cholesterol thông qua một protein có tên NPC1.

Có thể hình dung cholesterol như nhiên liệu giúp tế bào ung thư đủ linh hoạt để tách khỏi khối u ban đầu, chui qua thành mạch máu và xâm nhập vào các cơ quan khác, tức là quá trình di căn. Khi sildenafil can thiệp vào đường vận chuyển cholesterol, nguồn nhiên liệu của tế bào ung thư giống như bị khóa lại ngay từ bên trong, khiến chúng khó di chuyển và xâm lấn hơn. Các nhà khoa học nhận thấy hiệu ứng này càng rõ rệt khi sildenafil được kết hợp với statin, nhóm thuốc hạ cholesterol quen thuộc, vì khi đó cơ thể vừa giảm sản xuất cholesterol vừa khiến tế bào ung thư khó tiếp cận nguồn cholesterol sẵn có.

Bằng chứng khoa học: từ phòng thí nghiệm đến hồ sơ của 5 triệu người

Nghiên cứu này không chỉ dừng ở lý thuyết. Nhóm tác giả đã thử nghiệm trên mô hình chuột và các dòng tế bào ung thư nuôi cấy từ người trước, sau đó đối chiếu với dữ liệu thực tế từ hệ thống y tế Clalit của Israel, nơi lưu trữ hồ sơ sức khỏe của khoảng 5 triệu người trong suốt 20 năm. Khi phân tích nhóm khoảng 40.000 nam giới được chẩn đoán ung thư, các nhà nghiên cứu ghi nhận những người từng dùng sildenafil trước khi phát bệnh có tỷ lệ sống sót tốt hơn, và mức cải thiện này càng rõ ở nhóm kết hợp sildenafil với statin.

Tuy vậy, đây vẫn là nghiên cứu quan sát hồi cứu, tức là các nhà khoa học nhìn lại dữ liệu có sẵn chứ chưa thực hiện thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, vốn là tiêu chuẩn vàng để khẳng định một loại thuốc thật sự có hiệu quả. Nhóm nghiên cứu cũng thẳng thắn thừa nhận vài giới hạn quan trọng: mẫu nghiên cứu chủ yếu là nam giới vì sildenafil ít được kê cho phụ nữ, nên hiệu quả với nữ giới hiện chưa rõ, và nghiên cứu chỉ xem xét việc dùng thuốc trước khi phát hiện ung thư chứ chưa đánh giá liệu dùng thuốc sau chẩn đoán có mang lại lợi ích tương tự hay không. Các chuyên gia độc lập bên ngoài nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng phát hiện trong phòng thí nghiệm cần được kiểm chứng thêm trên người trước khi có thể ứng dụng vào thực tế điều trị, và tế bào ung thư vốn nổi tiếng với khả năng tìm đường vòng để né tránh các cơ chế cản trở.

Góc nhìn từ Việt Nam: ung thư và thói quen dùng thuốc không kê đơn

Ung thư hiện là một trong những gánh nặng bệnh tật lớn nhất tại Việt Nam, với số ca mắc mới ước tính hơn 180.000 người mỗi năm và xu hướng ngày càng trẻ hóa. Trong bối cảnh chi phí điều trị ung thư còn là gánh nặng lớn với nhiều gia đình, bất kỳ hướng nghiên cứu nào giúp làm chậm di căn, giai đoạn khiến bệnh trở nên khó kiểm soát và tốn kém hơn rất nhiều, đều đáng được quan tâm. Độc giả có thể theo dõi thêm các bài viết về sức khỏe để cập nhật những nghiên cứu y khoa mới một cách có chọn lọc.

Một điều đáng lưu ý khác là ở Việt Nam, các thuốc như sildenafil khá dễ mua mà không cần đơn, và statin cũng là nhóm thuốc quen thuộc với người mỡ máu cao hay bệnh tim mạch. Chính vì dễ tiếp cận như vậy, nguy cơ người bệnh tự ý phối hợp thuốc theo tin đồn truyền miệng, thay vì có sự theo dõi của bác sĩ, lại càng cao hơn. Đây là lúc cần sự tỉnh táo: một nghiên cứu bước đầu, dù được đăng trên tạp chí uy tín, vẫn còn cách rất xa so với một phác đồ điều trị được khuyến cáo chính thức.

Bạn nên làm gì với thông tin này

Trước hết, hãy xem đây là một tín hiệu khoa học thú vị chứ không phải một phương pháp điều trị. Tuyệt đối không tự ý dùng Viagra với mục đích phòng ngừa hay hỗ trợ điều trị ung thư khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì thuốc này có chống chỉ định với một số bệnh tim mạch và có thể tương tác với các thuốc khác đang dùng. Nếu bạn hoặc người thân đang trong quá trình điều trị ung thư, hãy tiếp tục tuân thủ phác đồ hiện tại và trao đổi với bác sĩ điều trị nếu quan tâm đến những nghiên cứu mới thay vì tự thay đổi liều lượng hay thêm thuốc.

Thứ hai, nếu bạn đang dùng statin vì lý do mỡ máu hoặc tim mạch và đồng thời có chỉ định dùng sildenafil vì lý do sức khỏe khác, đây có thể là chủ đề đáng hỏi bác sĩ trong lần khám tiếp theo, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên bệnh sử cá nhân. Thứ ba, hãy duy trì các thói quen đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ ung thư như tầm soát định kỳ, chế độ ăn uống lành mạnh, kiểm soát cân nặng và hạn chế rượu bia, thuốc lá, vì đây vẫn là những nền tảng chắc chắn hơn nhiều so với một phát hiện còn đang trong giai đoạn nghiên cứu. Cuối cùng, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi đưa ra bất kỳ thay đổi nào liên quan đến thuốc, đặc biệt với những phát hiện y khoa còn mới và chưa được kiểm chứng đầy đủ như thế này.