Tổng thống Donald Trump vừa đưa ra một tối hậu thư 48 giờ vào ngày 21/3, yêu cầu Tehran mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cho tàu bè thương mại. Trên mạng xã hội Truth Social, ông cảnh báo sẽ tấn công và 'xóa sổ' các nhà máy điện của Iran, bắt đầu từ cơ sở lớn nhất, nếu yêu cầu không được thực hiện. Đây là bước leo thang nghiêm trọng nhất kể từ khi xung đột bùng phát cách đây gần một tháng.

Đòn sơ hở hiểm họa của Washington

Thái độ cứng rắn của Washington không chỉ là hùng biện chính trị mà phản ánh áp lực thực tế từ việc giá dầu leo thang và cử tri Mỹ ngày càng bất mãn với tình trạng căng thẳng kéo dài. Bằng cách nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng thay vì mục tiêu quân sự thuần túy, Washington đang áp dụng chiến thuật 'gây đau' nhằm buộc Tehran phải nhượng bộ mà không cần triển khai bộ binh. Đây là nước đi tính toán kỹ lưỡng: phá hủy nhà máy điện sẽ làm tê liệt nền kinh tế Iran nhưng tránh thương vong quá lớn trong dân thường, từ đó giữ cửa mở cho đàm phán sau này.

Đáng chú ý, ông Trump cũng thẳng thắn chỉ trích các đồng minh NATO vì không đóng góp lực lượng bảo vệ eo biển, tuyên bố rằng 'các quốc gia khác sử dụng tuyến đường này sẽ phải tự bảo vệ nó'. Phát biểu này cho thấy Washington đang chuyển từ vai trò 'cảnh sát biển' sang áp lực ngoại giao, bắt các nước nhập khẩu dầu từ Vịnh Ba Tư phải chia sẻ gánh nặng an ninh.

Tehran đáp trả và rủi ro bùng nổ toàn vùng

Phía Iran không ngồi yên. Quân đội Tehran cảnh báo mọi cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng sẽ dẫn đến phản công nhắm vào tài sản năng lượng và hạ tầng của Mỹ và Israel tại khu vực. Sau khi tàu bè thương mại bị tấn công, gần như toàn bộ lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz đã đình trệ, khiến sản lượng từ các nhà sản xuất lớn bị cắt giảm nghiêm trọng. Eo biển này là cửa ngõ vận chuyển khoảng 20% nhu cầu dầu toàn cầu, và sự tắc nghẽn kéo dài sẽ đẩy giá năng lượng lên mức chưa từng thấy.

Ở chiều ngược lại, Iran đã mở đợt tấn công tên lửa vào hai cộng đồng ở phía nam Israel vào cuối tuần qua, gây thương vong và hư hại kiến trúc không xa trung tâm nghiên cứu hạt nhân Dimona. Động thái này cho thấy Tehran vẫn giữ khả năng răn đe và sẵn sàng mở rộng chiến trường nếu bị dồn vào đường cùng.

Hệ quả ngoại giao: Ukraine bị đẩy ra rìa

Leo thang tại Trung Đông đang tạo ra hiệu ứng domino lên các điểm nóng khác. Tổng thống Volodymyr Zelensky bày tỏ lo ngại sâu sắc rằng sự tập trung của Washington vào Iran sẽ làm suy yếu nỗ lực hỗ trợ Ukraine trước sự xâm lược của Nga. Các cuộc họp ngoại giao ba bên liên tục bị hoãn, và giới chức Kiev nhận định Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ muốn xung đột Trung Đông kéo dài để phân tán sự chú ý của phương Tây.

Quan hệ Mỹ-Anh cũng chịu áp lực khi ông Trump công khai chỉ trích Thủ tướng Keir Starmer vì phản ứng chậm trễ trong việc cho phép Mỹ sử dụng căn cứ Anh để tấn công Iran. Dù Tổng thống Zelensky cố gắng xoa dịu bằng cách ca ngợi Thủ tướng Anh là 'đối tác thông minh và tốt', rõ ràng liên minh phương Tây đang chịu sức ép nội bộ chưa từng có từ cuối Chiến tranh Lạnh.