Phát hiện ngoài mong đợi

Nếu bạn nghĩ thuốc GLP-1 như Ozempic hay Wegovy chỉ dùng để giảm cân, hãy nghĩ lại. Một nghiên cứu hồi cứu trên hơn 110.000 phụ nữ từ 45 đến 80 tuổi vừa được công bố tại Hội nghị Ung thư lâm sàng Mỹ (ASCO) 2026 cho thấy: những người sử dụng thuốc GLP-1 có nguy cơ mắc ung thư vú thấp hơn khoảng 30% so với người không dùng. Với một số nhóm phụ nữ có nguy cơ cao, mức giảm thậm chí lên tới 47%.

Nghiên cứu do Giáo sư Elizabeth McDonald thuộc Trường Y Perelman, Đại học Pennsylvania, dẫn đầu và được đăng trên tạp chí JCO Oncology Practice.

Cơ chế hoạt động: không chỉ là giảm cân

Béo phì là yếu tố nguy cơ đã được chứng minh rõ ràng với ung thư vú, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh. Mô mỡ thừa sản xuất estrogen, kích thích tế bào ung thư phát triển. Thuốc GLP-1 giúp giảm cân, nhưng điều thú vị là các nhà nghiên cứu tin rằng tác dụng bảo vệ có thể vượt xa hiệu ứng giảm cân đơn thuần.

Hãy hình dung insulin như chìa khóa mở cửa tế bào cho đường đi vào. Khi cơ thể thừa cân, "ổ khóa" bị hỏng, buộc tuyến tụy phải sản xuất nhiều insulin hơn. Lượng insulin cao kéo theo tăng IGF-1 (yếu tố tăng trưởng giống insulin), một chất kích thích tế bào phân chia mạnh mẽ, bao gồm cả tế bào ung thư. Thuốc GLP-1 cải thiện độ nhạy insulin, giảm tình trạng tăng insulin máu, từ đó hạ thấp IGF-1. Nhóm thuốc này còn giảm viêm mô mỡ và có thể tác động trực tiếp lên thụ thể GLP-1 trong mô vú.

Bằng chứng nói gì?

Nghiên cứu phân tích dữ liệu của hơn 110.000 phụ nữ trong cơ sở dữ liệu Penn Medicine. Nhóm sử dụng thuốc GLP-1 (bao gồm semaglutide, tirzepatide và các loại tương tự) được so sánh với nhóm không dùng, sau khi đã điều chỉnh các yếu tố nhiễu như tuổi, chỉ số BMI, tiền sử gia đình và tình trạng tiểu đường.

Kết quả cho thấy mức giảm nguy cơ khoảng 30% trên toàn bộ mẫu nghiên cứu. Riêng với phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao (có tiền sử gia đình hoặc các yếu tố rủi ro khác), mức giảm lên tới 47%. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh đây là nghiên cứu quan sát hồi cứu, không phải thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên. Nghĩa là nghiên cứu cho thấy mối "liên quan" chứ chưa khẳng định thuốc GLP-1 trực tiếp "gây ra" việc giảm nguy cơ ung thư.

Đặt trong bối cảnh phụ nữ Việt Nam

Ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam, với khoảng 21.000 ca mới mỗi năm theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới. Đáng lo ngại, tỷ lệ phát hiện muộn vẫn còn cao do thói quen khám sàng lọc chưa phổ biến.

Về mặt sinh học, phụ nữ châu Á có một số đặc điểm riêng. Mô vú thường đặc hơn so với phụ nữ phương Tây, khiến việc phát hiện qua chụp nhũ ảnh khó khăn hơn. Tỷ lệ béo phì ở Việt Nam cũng đang tăng nhanh, đặc biệt ở đô thị, kéo theo nguy cơ ung thư vú cũng tăng. Chế độ ăn giàu tinh bột (cơm trắng, bún, phở) có thể góp phần gây kháng insulin, một yếu tố mà thuốc GLP-1 có khả năng cải thiện.

Những bước tiếp theo của khoa học

Giáo sư McDonald và nhóm nghiên cứu đang chuẩn bị triển khai thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm để đánh giá liệu thuốc GLP-1 có thể giảm tỷ lệ ung thư vú ở nhóm phụ nữ nguy cơ cao hay không, bao gồm cả những người có tiền sử ung thư vú. Thử nghiệm ORCA giai đoạn 3 cũng đang đánh giá semaglutide trong phòng ngừa ung thư cho nhóm nguy cơ cao.

Tuy nhiên, Giáo sư McDonald nhấn mạnh: phát hiện này không phải là lời khuyến nghị sử dụng thuốc GLP-1 để phòng ung thư nếu bạn không có chỉ định tiểu đường hoặc béo phì. Đây là tín hiệu quan trọng cho thấy lợi ích sức khỏe của nhóm thuốc này có thể rộng hơn những gì chúng ta biết.

Bạn có thể làm gì ngay hôm nay?

Dù chưa thể dùng thuốc GLP-1 để phòng ung thư, có nhiều cách giảm nguy cơ dựa trên cùng cơ chế sinh học:

Thứ nhất, đi bộ nhanh 20 phút sau bữa tối giúp giảm đường huyết sau ăn tới 30% theo nghiên cứu từ Đại học Otago, New Zealand. Hoạt động thể chất cải thiện độ nhạy insulin tương tự cơ chế của thuốc GLP-1.

Thứ hai, hạn chế cơm trắng xuống 1-2 chén mỗi bữa và bổ sung rau xanh, đạm trước khi ăn tinh bột. Thứ tự ăn này giúp giảm đỉnh đường huyết đáng kể.

Thứ ba, khám sàng lọc ung thư vú định kỳ. Phụ nữ từ 40 tuổi nên chụp nhũ ảnh mỗi 1-2 năm. Phát hiện sớm ở giai đoạn 1, tỷ lệ sống 5 năm đạt trên 99%.

Thứ tư, duy trì cân nặng hợp lý. Giảm chỉ 5-10% trọng lượng cơ thể đã đủ cải thiện đáng kể tình trạng kháng insulin.

Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc đang cân nhắc sử dụng thuốc GLP-1 vì bất kỳ lý do nào.