Viện Quản lý Cung ứng Hoa Kỳ (ISM) vừa công bố chỉ số PMI sản xuất tháng 7 đạt 55,6 điểm, tăng mạnh so với mức 53,3 điểm của tháng 6 và vượt xa dự báo trung bình 54,0 điểm mà giới phân tích đưa ra trước đó. Đây là mức cao nhất kể từ tháng 5/2022, đánh dấu tháng thứ bảy liên tiếp khu vực sản xuất Mỹ nằm trong vùng mở rộng, tức trên ngưỡng 50 điểm. Cú bứt phá này đến đúng lúc thị trường đang tranh cãi gay gắt về hướng đi tiếp theo của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), khiến câu chuyện PMI không còn đơn thuần là số liệu ngành mà trở thành tâm điểm định hình kỳ vọng chính sách tiền tệ.

Dữ liệu và bối cảnh

Đi sâu vào các cấu phần, bốn trên năm chỉ số con của PMI đều cải thiện, chỉ riêng tồn kho giảm nhẹ. Đơn hàng mới tăng lên 56,7 điểm từ 56,0 điểm, cho thấy nhu cầu thực sự đang mở rộng chứ không phải hiệu ứng thống kê nhất thời. Sản lượng nhảy vọt từ 52,2 lên 58,5 điểm, mức tăng mạnh nhất trong nhiều tháng, phản ánh các nhà máy đang đẩy nhanh tốc độ vận hành để đáp ứng lượng đơn hàng tồn đọng đang phình to, với chỉ số đơn hàng tồn đọng đạt 55,0 điểm so với 50,5 điểm trước đó. Đáng chú ý nhất, chỉ số việc làm quay lại vùng mở rộng ở 52,8 điểm, tăng 3,1 điểm so với tháng 6 và lần đầu vượt ngưỡng 50 sau 33 tháng.

Ở chiều ngược lại, chỉ số giá đầu vào vẫn neo cao ở 71,1 điểm, phần nào hạ nhiệt so với 73,0 điểm của tháng trước nhưng vẫn phản ánh áp lực chi phí nguyên vật liệu chưa hề biến mất. Đơn hàng xuất khẩu mới cũng bật tăng đáng kể lên 53,0 điểm từ 48,5 điểm, tín hiệu cho thấy nhu cầu quốc tế đối với hàng hóa Mỹ đang phục hồi sau giai đoạn trầm lắng. Sự kết hợp giữa đơn hàng tăng, sản lượng tăng, việc làm tăng nhưng giá vẫn cao tạo ra một bức tranh vừa đáng mừng vừa phức tạp cho các nhà hoạch định chính sách.

Phân tích tác động

Với Fed, báo cáo này đặt ra bài toán khó xử đúng lúc nội bộ ủy ban đang chia rẽ. Tại cuộc họp tháng 7, Fed giữ nguyên lãi suất mục tiêu ở mức 3,5%-3,75% phiên thứ năm liên tiếp, nhưng có tới ba thành viên bỏ phiếu muốn tăng thêm 25 điểm cơ bản. Một chỉ số PMI mạnh hơn dự báo, đi kèm giá đầu vào vẫn ở mức cao, sẽ củng cố thêm lập luận của nhóm thành viên diều hâu rằng nền kinh tế chưa cần thêm kích thích và rủi ro lạm phát vẫn hiện hữu, thay vì cắt giảm lãi suất như thị trường từng kỳ vọng cho cuộc họp tháng 9.

Phân tích từ hệ thống định lượng của VnRead đánh giá tín hiệu trung hạn (2 đến 4 tháng) hiện nghiêng nhẹ tích cực, khuyến nghị ưu tiên nhóm cổ phiếu quốc phòng và năng lượng hơn các nhóm nhạy cảm với lãi suất hoặc phụ thuộc vào đà tăng trưởng. Trong bức tranh phân ngành, quốc phòng nổi lên là nhóm được ưu tiên nhất nhờ cả yếu tố kỹ thuật, nền tảng cơ bản lẫn tâm lý thị trường đồng thuận tích cực, phần nào phản ánh làn sóng đầu tư vào công nghiệp quốc phòng gắn với căng thẳng công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Năng lượng, y tế, công nghệ và hàng tiêu dùng thiết yếu được xếp ở trạng thái giữ, trong khi nhóm tiện ích công cộng bị đánh giá kém hấp dẫn nhất dù mang tiếng phòng thủ, do các tín hiệu kỹ thuật và cơ bản đều yếu.

Báo cáo PMI cũng không thể tách rời cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, yếu tố đang định hình lại chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và bán dẫn, cùng chính sách công nghiệp khuyến khích đưa sản xuất trở lại nước Mỹ, đang góp phần tạo lực đẩy cho một số phân khúc sản xuất trong nước, đặc biệt là nhóm liên quan đến quốc phòng và công nghệ cao như Lockheed Martin LMT $579.73 (0.0%) hay Nvidia NVDA $207.17 (0.0%) ở khía cạnh chuỗi cung ứng bán dẫn. Dù vậy, giá nguyên liệu đầu vào vẫn ở mức cao, một phần do chi phí tái cấu trúc chuỗi cung ứng khi doanh nghiệp phải tìm nguồn thay thế ngoài Trung Quốc với mức giá cao hơn.

Góc nhìn Việt Nam

Với Việt Nam, sản xuất Mỹ tăng tốc mang ý nghĩa hai chiều. Một mặt, đơn hàng xuất khẩu mới của Mỹ tăng có thể phản ánh nhu cầu nhập khẩu linh kiện và nguyên liệu trung gian từ các nước châu Á, trong đó có Việt Nam, mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử và máy móc. Trong quý 1 năm nay, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ, với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục chiếm ưu thế ở nhóm hàng điện tử và máy móc, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa dòng vốn FDI, năng lực sản xuất và tăng trưởng xuất khẩu.

Mặt khác, nếu số liệu mạnh khiến Fed trì hoãn cắt giảm lãi suất hoặc thậm chí cân nhắc tăng thêm, đồng USD có thể chịu áp lực tăng giá, gây sức ép lên tỷ giá USD/VND và buộc Ngân hàng Nhà nước phải theo dõi sát diễn biến để điều hành tỷ giá trung tâm phù hợp. Điểm tựa cho Việt Nam hiện nay nằm ở dòng vốn FDI thực hiện nửa đầu năm đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong ít nhất 18 năm qua, trong đó riêng ngành chế biến chế tạo giải ngân 6,12 tỷ USD, chiếm tới 82,7% tổng vốn thực hiện. Cùng với thặng dư thương mại lớn tích lũy trong năm trước, đây là nguồn dự trữ ngoại tệ quan trọng giúp SBV có dư địa ổn định tỷ giá ngay cả khi áp lực từ bên ngoài gia tăng.

Kịch bản và triển vọng

Kịch bản cơ sở của chúng tôi là Fed sẽ tiếp tục giữ nguyên lãi suất trong ngắn hạn, chờ thêm dữ liệu việc làm và lạm phát trước cuộc họp tháng 9, trong khi khu vực sản xuất Mỹ duy trì đà mở rộng vừa phải nhờ đơn hàng mới và xuất khẩu cải thiện. Phân tích định lượng dài hạn (4 đến 18 tháng) của VnRead cho thấy bức tranh vẫn đang trong thế giằng co, nền tảng cơ bản và các yếu tố nội tại thị trường tương đối vững nhờ báo cáo tài chính doanh nghiệp lành mạnh, nhưng yếu tố tâm lý thị trường và rủi ro chính sách, pháp lý vẫn là lực cản khiến bức tranh chưa thể chuyển hẳn sang tích cực rõ ràng.

Ở kịch bản tích cực, nếu đơn hàng mới và xuất khẩu tiếp tục cải thiện trong khi giá đầu vào hạ nhiệt dần, Fed có thể có thêm dư địa để tính đến cắt giảm lãi suất vào cuối năm mà không lo ngại lạm phát bùng phát trở lại, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn vào các thị trường mới nổi bao gồm Việt Nam. Ngược lại, kịch bản rủi ro là giá nguyên liệu đầu vào tiếp tục neo cao kéo dài, buộc Fed phải trì hoãn nới lỏng lâu hơn dự kiến hoặc thậm chí tăng lãi suất, khiến đồng USD mạnh lên, gây áp lực lên tỷ giá và chi phí vốn của doanh nghiệp Việt Nam có khoản vay ngoại tệ.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Chỉ số quan trọng nhất cần theo dõi trong thời gian tới là báo cáo việc làm phi nông nghiệp và chỉ số giá tiêu dùng công bố trước cuộc họp Fed tháng 9, bởi đây sẽ là căn cứ quyết định liệu ủy ban có giữ nguyên lập trường thận trọng hay nghiêng hẳn về một trong hai hướng tăng hoặc giảm lãi suất. Báo cáo PMI sản xuất tháng 8 dự kiến được ISM công bố vào đầu tháng 9, sẽ là phép thử tiếp theo xem đà phục hồi lần này có tính bền vững hay chỉ là biến động ngắn hạn của một tháng đơn lẻ. Dữ liệu cho thấy bức tranh sản xuất Mỹ đang cải thiện rõ rệt nhưng chưa đủ để khẳng định một xu hướng dài hạn chắc chắn. Bài viết mang tính phân tích kinh tế, không phải khuyến nghị đầu tư.