Rạng sáng Chủ nhật, tên lửa Nga xé toạc một chung cư cao tầng tại quận Saltivka, thành phố Kharkiv, phá sập các tầng 7 đến 10 chỉ vài phút sau bảy giờ sáng, giờ địa phương. Hai người đàn ông 50 và 66 tuổi thiệt mạng, hơn 21 người bị thương, trong đó có một bé trai 5 tuổi. Khi đội cứu hộ còn đang đưa người bị mắc kẹt xuống từ các tầng trên, Nga tiếp tục phóng thêm đòn tấn công thứ hai vào một chung cư liền kề và một công viên gần đó, theo chiến thuật tập kích hai đợt mà quân đội Nga nhiều lần sử dụng trong cuộc chiến này nhằm tối đa hóa thương vong cho lực lượng cứu hộ có mặt tại hiện trường.

Vụ tấn công vào Kharkiv không phải sự kiện đơn lẻ. Cùng đêm, Nga còn nã tên lửa và drone vào cảng Odesa, gây hư hại hạ tầng cảng biển vốn là huyết mạch xuất khẩu nông sản của Ukraine, đồng thời tấn công thành phố công nghiệp Pavlohrad gần một trung tâm thương mại và hạ tầng năng lượng. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết riêng trong tuần này Nga đã phóng 61 tên lửa, trong đó 56 là tên lửa đạn đạo mà lưới phòng không Ukraine gần như không thể đánh chặn. Trong khi đó, trên thực địa, đà tiến quân của Nga tại các hướng Pokrovsk và Dobropillya vẫn rất chậm, chỉ nhích hơn một km vuông mỗi ngày trong tháng 7, trong bối cảnh thương vong của nước này lên mức cao nhất từ đầu năm. Sau các thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn dịp lễ Phục sinh và Ngày Chiến thắng hồi tháng 4 và tháng 5, đàm phán hòa bình đến nay vẫn giậm chân tại chỗ vì bất đồng cốt lõi quanh việc kiểm soát Donbas và các bảo đảm an ninh cho Ukraine thời hậu chiến.

Đòn đánh giờ cao điểm buổi sáng

Thời điểm và cách thức của vụ tấn công đáng chú ý hơn con số thương vong. Đánh vào khu dân cư đông đúc lúc người dân vừa thức dậy, rồi lặp lại đòn thứ hai khi lực lượng cứu hộ đã tập trung tại hiện trường, là lựa chọn chiến thuật có chủ đích chứ không phải sai số nhắm mục tiêu. Mô hình tấn công lặp lại này đã xuất hiện nhiều lần tại Kharkiv trong hai năm qua và phục vụ mục tiêu kép: vừa gây tổn thất tối đa cho hệ thống ứng phó khẩn cấp, vừa phát đi tín hiệu răn đe tới cư dân các đô thị gần biên giới Nga rằng không nơi nào thực sự an toàn, bất chấp tiến trình đàm phán ở cấp ngoại giao.

Bức tranh chiến sự vượt ra ngoài một thành phố

Việc Nga đồng loạt tấn công Kharkiv, Odesa và Pavlohrad trong cùng một đêm cho thấy đây là chiến dịch không kích trên diện rộng, không phải hành động đơn lẻ nhắm vào một mục tiêu quân sự cụ thể. Cảng Odesa bị nhắm tới đúng lúc Ukraine phụ thuộc vào tuyến xuất khẩu ngũ cốc này để duy trì nguồn thu ngoại tệ, trong khi hạ tầng năng lượng tại Pavlohrad bị đánh phá khi mùa thu cận kề, thời điểm nhu cầu sưởi ấm bắt đầu tăng. Trong bối cảnh tốc độ tiến quân tại Pokrovsk và Dobropillya gần như dậm chân tại chỗ, bất chấp thương vong cao kỷ lục, bức tranh tổng thể cho thấy Moskva đang chạm giới hạn trên bộ và chuyển sức ép sang hậu phương dân sự như một công cụ thay thế.

Bàn cờ chiến lược: ai đang mất đòn bẩy

Mặt trận giậm chân tại chỗ và các đợt không kích leo thang vào khu dân cư tưởng như là hai diễn biến tách biệt, nhưng thực chất phản ánh cùng một tính toán chiến lược. Khi bộ binh và pháo binh không tạo được đột phá tương xứng với tổn thất, Điện Kremlin có động cơ mạnh để chuyển trọng tâm sức ép từ chiến trường sang hậu phương, đánh vào sức chịu đựng của dân thường, hạ tầng năng lượng và cảng biển nhằm buộc Kyiv nhượng bộ trên bàn đàm phán thay vì trên chiến hào. Đây là chiến lược hao mòn kinh điển, thay thế cho một chiến thắng quân sự mà thực địa đang chứng minh là ngoài tầm với trong ngắn hạn.

Đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin, mỗi đợt tấn công vào Kharkiv hay Odesa vừa là đòn tâm lý, vừa là phép thử độ bền của liên minh phương Tây. Nếu các cuộc tấn công vào hạ tầng dân sự tiếp diễn mà không kéo theo phản ứng cứng rắn hơn từ Washington và Brussels, Moskva có thể diễn giải đó là tín hiệu cho phép duy trì áp lực lâu dài với chi phí chính trị thấp. Ngược lại, gói trừng phạt mới mà Thượng viện Mỹ vừa đạt đồng thuận với chính quyền Tổng thống Donald Trump, với công cụ thuế quan nhắm vào các nước mua dầu, uranium và khí đốt Nga, cho thấy Washington đang chuyển từ hỗ trợ quân sự đơn thuần sang siết chặt đòn bẩy kinh tế. Đây là điểm bất lợi thực sự cho Kremlin nếu được thực thi nghiêm túc, bởi nó đánh trực tiếp vào nguồn thu tài trợ chiến tranh.

Về phía Kyiv, mỗi vụ tấn công vào khu dân cư, dù gây đau thương, lại củng cố lập luận chính trị để duy trì viện trợ phương Tây. Thỏa thuận đồng sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot và chương trình hợp tác drone song phương với Mỹ là bằng chứng cho thấy Ukraine đang cố định hóa quan hệ quân sự dài hạn thay vì phụ thuộc vào các gói viện trợ ngắn hạn dễ bị gián đoạn theo chu kỳ chính trị Mỹ. Tuy vậy, đòn bẩy này có giới hạn: nếu tần suất và quy mô các cuộc tấn công tiếp tục tăng trong khi năng lực đánh chặn không theo kịp, áp lực xã hội tại các đô thị lớn như Kharkiv, Odesa có thể bào mòn sự ủng hộ trong nước cho một cuộc chiến kéo dài, đặc biệt khi mùa đông đang đến gần và hạ tầng năng lượng liên tục là mục tiêu.

Với NATO và Liên minh châu Âu, nước cờ hợp lý nhất lúc này là gắn chặt việc tăng viện trợ quân sự với duy trì đà trừng phạt, tránh để hai kênh này trôi theo nhịp độ khác nhau. Bất kỳ khoảng trống nào, chẳng hạn trừng phạt được công bố nhưng chậm triển khai, hoặc viện trợ vũ khí bị trì hoãn vì tranh cãi ngân sách nội bộ, đều là cơ hội để Moskva câu giờ thêm một mùa chiến dịch nữa mà không phải trả giá tương xứng.

Kịch bản

Khả năng cao nhất: Nga duy trì chiến lược hao mòn hậu phương song song với đàm phán hình thức, không có đột phá ngoại giao trước cuối năm. Thị trường dự đoán quốc tế hiện nghiêng về việc một thỏa thuận ngừng bắn chính thức, nếu có, sẽ chỉ hình thành vào giai đoạn cuối năm 2026 chứ không phải trong vài tháng tới, phản ánh đánh giá chung rằng cả hai bên vẫn còn dư địa để tiếp tục gây sức ép trước khi ngồi vào bàn đàm phán thực chất. Các cuộc tấn công kiểu Kharkiv nhiều khả năng sẽ lặp lại theo chu kỳ vài tuần một lần trong suốt mùa thu, khi mỗi bên cố gắng tối đa hóa vị thế đàm phán trước một cuộc gặp cấp cao chưa xác định thời điểm.

Kịch bản thay thế: Áp lực trừng phạt kinh tế, kết hợp với tổn thất nhân lực cao kỷ lục của Nga trên chiến trường, tạo đủ động lực để Moskva chấp nhận một lệnh ngừng bắn tạm thời mới, tương tự các thỏa thuận nhân dịp lễ Phục sinh và Ngày Chiến thắng trước đó, như một phép thử trước khi bước vào đàm phán sâu hơn. Nếu kịch bản này xảy ra, hệ quả sẽ là một khoảng lặng quân sự ngắn hạn nhưng không giải quyết được các bất đồng cốt lõi về Donbas, khiến xung đột dễ tái bùng phát ngay khi thỏa thuận hết hạn hiệu lực.

Kịch bản rủi ro: Điện Kremlin đánh giá rằng thời gian đang cạn dần trước khi các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ phát huy hiệu lực đầy đủ, và quyết định đẩy mạnh chiến dịch không kích hạ tầng năng lượng, cảng biển trước mùa đông nhằm gây khủng hoảng nhân đạo, đồng thời gia tăng nguy cơ sự cố lan ra ngoài biên giới Ukraine, chẳng hạn drone hoặc mảnh vỡ tên lửa rơi vào lãnh thổ các nước NATO láng giềng. Nếu xảy ra, kịch bản này buộc phương Tây phải lựa chọn giữa leo thang phản ứng quân sự trực tiếp hơn hoặc chấp nhận rủi ro mất uy tín răn đe, cả hai lựa chọn đều mang chi phí chính trị đáng kể.

Điểm cần theo dõi tiếp theo

Chỉ báo đáng chú ý nhất trong những tuần tới không nằm ở số liệu thương vong từng vụ tấn công riêng lẻ, mà ở việc gói trừng phạt thuế quan mới của Mỹ có thực sự được ký ban hành và thực thi với các nước nhập khẩu năng lượng Nga hay không. Đó mới là phép thử cho biết liệu áp lực kinh tế có kịp thay đổi phép tính chi phí, lợi ích của điện Kremlin trước khi mùa đông buộc cả hai bên phải tính đến một khoảng dừng mới.