Trong đêm 3/9, một tòa chung cư chín tầng tại quận Holosiivskyi của Kyiv bị trúng đòn tấn công của Nga, gây hỏa hoạn lan từ tầng bốn đến tầng chín. Ngay sau đó, một đợt tấn công bằng thiết bị bay không người lái tiếp tục nhắm vào chính tòa nhà này, đánh trúng tầng tám và tầng chín. Đây là đêm tấn công thứ sáu liên tiếp nhằm vào thủ đô Ukraina, chuỗi dài chưa từng có kể từ khi chiến sự bùng nổ hơn bốn năm rưỡi trước.

Bối cảnh

Theo thị trưởng Kyiv Vitali Klitschko, đợt tấn công đầu tiên khiến 15 người phải sơ tán và sáu người bị thương. Đợt tấn công tiếp theo bằng drone làm thêm ba người bị thương và buộc 25 người rời khỏi tòa nhà. Diễn biến này không phải sự kiện đơn lẻ mà nằm trong một mô hình leo thang có chủ đích: Nga đã chuyển từ các đợt không kích ban đêm sang tấn công liên tục cả ngày lẫn đêm, đồng thời tăng mạnh tỷ trọng drone phản lực, loại vũ khí bay nhanh và khó đánh chặn hơn nhiều so với drone cánh quạt truyền thống. Riêng tháng 8/2026, Nga đã phóng hơn 2.800 drone phản lực vào lãnh thổ Ukraina. Song song đó, Bộ Quốc phòng Nga công khai cảnh báo về một đợt tấn công quy mô lớn nhằm vào hạ tầng năng lượng Ukraina ngay trước mùa đông, viện lý do đáp trả các cuộc tấn công của Kyiv vào cơ sở dầu khí Nga.

Đáng chú ý, chuỗi leo thang này diễn ra đúng lúc kênh ngoại giao đang được khởi động lại. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và cố vấn Jared Kushner chuẩn bị nối lại các chuyến thăm Moskva và Kyiv trong tháng 9, sau khi Tổng thống Volodymyr Zelensky điện đàm trực tiếp với hai nhân vật này. Zelensky nhận định rằng tháng 9 có thể thay đổi nhiều điều, nhưng đồng thời cảnh báo giới tình báo Ukraina và các đối tác đều nhận thấy cá nhân Tổng thống Nga Vladimir Putin vẫn muốn kéo dài chiến tranh, dù giới quan sát cho rằng đa số công chúng Nga sẵn sàng chấp nhận ngừng bắn dọc theo chiến tuyến hiện tại.

Phân tích chiến lược

Việc Nga chọn leo thang tấn công đúng vào thời điểm ngoại giao tái khởi động không phải điều mâu thuẫn, mà là một logic đàm phán quen thuộc: tối đa hóa đòn bẩy trước khi bước vào bàn thảo luận. Bằng cách chứng minh khả năng duy trì áp lực không giới hạn lên hạ tầng dân sự và năng lượng của Ukraina qua mùa đông, Moskva muốn định hình mọi cuộc thảo luận sắp tới theo hướng có lợi cho mình, buộc Kyiv phải cân nhắc nhượng bộ lãnh thổ hoặc chính trị để đổi lấy việc ngừng các đợt tấn công gây kiệt quệ dân sinh. Đây là chiến thuật đã được Nga áp dụng nhất quán qua các mùa đông trước, khi mất điện diện rộng trở thành công cụ gây sức ép hiệu quả hơn nhiều so với những bước tiến chậm chạp trên chiến trường.

Đối với Ukraina, thế bất lợi nằm ở chỗ chiến dịch tấn công mùa hè của Nga không đạt được đột phá quân sự thực chất, nhưng vẫn đủ để duy trì sức ép tâm lý và hạ tầng. Zelensky vì vậy buộc phải chơi hai ván cờ song song: vừa chứng minh với phương Tây rằng Ukraina xứng đáng nhận thêm bảo đảm an ninh mang tính ràng buộc pháp lý theo kiểu Điều 5, vừa tránh để các đợt tấn công vào Kyiv làm xói mòn tinh thần trong nước trước khi khung thỏa thuận hòa bình được hoàn tất. Việc Kyiv tỏ dấu hiệu sẵn sàng từ bỏ tham vọng gia nhập NATO để đổi lấy bảo đảm song phương từ Mỹ và một liên minh các nước sẵn sàng triển khai quân là một nhượng bộ chiến lược lớn, nhưng vẫn chưa đủ để thuyết phục Moskva ngồi vào bàn đàm phán thực chất.

Washington giữ vai trò trung gian nhưng đồng thời là bên có đòn bẩy kinh tế lớn nhất. Việc Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thúc đẩy trừng phạt hai tập đoàn dầu khí lớn nhất của Nga, rồi sau đó cấp giấy phép tạm thời cho phép các quốc gia dễ tổn thương tiếp cận dầu Nga đang mắc kẹt trên biển, cho thấy Mỹ đang cố gắng cân bằng giữa gây sức ép tối đa lên nguồn thu chiến tranh của Điện Kremlin và tránh làm giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Đây chính là giới hạn cấu trúc của đòn bẩy trừng phạt: hiệu quả nhưng không đủ dứt khoát để buộc Nga thay đổi lập trường ngay lập tức, đặc biệt khi Trung Quốc và Ấn Độ vẫn là những khách mua lớn giúp Moskva duy trì dòng tiền.

Kịch bản

Khả năng cao nhất: Nga tiếp tục leo thang không kích nhằm vào Kyiv và hạ tầng năng lượng trong suốt tháng 9 và đầu mùa đông, song song với việc để ngỏ kênh đàm phán Witkoff-Kushner nhằm thăm dò nhượng bộ từ phía Ukraina và phương Tây. Đánh giá của chúng tôi là chiến thuật gây sức ép kép này sẽ tiếp tục ít nhất đến khi có dấu hiệu rõ ràng về nhượng bộ lãnh thổ hoặc chính trị, phù hợp với việc thị trường dự đoán hiện nghiêng mạnh về khả năng không có lệnh ngừng bắn toàn diện trước cuối năm 2026.

Kịch bản thay thế: Chuyến thăm của Witkoff và Kushner trong tháng 9 tạo ra một khuôn khổ ngừng bắn từng phần, tương tự thỏa thuận ba ngày dịp Ngày Chiến thắng hồi tháng 5, nhưng giới hạn ở phạm vi hẹp như ngừng tấn công hạ tầng năng lượng hoặc trao đổi tù binh, thay vì một lệnh ngừng bắn toàn tuyến. Dựa trên diễn biến gần đây, kịch bản này có xác suất đáng kể nhưng khó bền vững, vì các thỏa thuận tạm thời trước đó tại Ukraina đều sụp đổ trong vòng vài tuần đến vài tháng.

Kịch bản rủi ro: Đàm phán đình trệ hoàn toàn sau khi Nga hoàn tất chiến dịch tấn công hạ tầng năng lượng quy mô lớn đã cảnh báo, đẩy Ukraina vào khủng hoảng điện sưởi giữa mùa đông và buộc phương Tây phải cân nhắc các gói viện trợ khẩn cấp hoặc trừng phạt thứ cấp cứng rắn hơn nhắm vào người mua dầu Nga. Kịch bản này ít khả năng xảy ra nhất trong ngắn hạn nhưng mang rủi ro lan tỏa lớn nhất, vì nó có thể kéo châu Âu vào một đợt căng thẳng năng lượng và an ninh mới ngay trước thềm đông chí.

Điều cần theo dõi

Diễn biến then chốt trong những tuần tới không nằm ở số lượng drone hay tên lửa từng đêm, mà ở việc chuyến công du của Witkoff và Kushner có tạo ra được một văn bản khung cụ thể hay chỉ là một vòng đối thoại mang tính hình thức khác. Mức độ sẵn sàng của Moskva trong việc ngừng nhắm vào hạ tầng dân sự, dù chỉ tạm thời, sẽ là chỉ dấu rõ ràng nhất cho thấy liệu tháng 9 có thực sự thay đổi nhiều điều như Zelensky kỳ vọng, hay chỉ là một khoảng lặng chiến thuật trước một mùa đông khốc liệt hơn.