Quân đội Mỹ ngày 11/6 tuyên bố tiến hành các đợt không kích mới nhằm vào "nhiều mục tiêu" tại Iran, bao gồm hệ thống giám sát quân sự, hệ thống liên lạc và các trận địa phòng không. Đáp trả, Bộ Tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang Iran tuyên bố đóng hoàn toàn eo biển Hormuz và tấn công 18 mục tiêu tại các căn cứ Mỹ ở Kuwait, Bahrain và Jordan. Đây là lần thứ ba trong tuần hai bên đọ hỏa lực, làm gia tăng nguy cơ phá vỡ lệnh ngừng bắn đã kéo dài hai tháng.

Bối cảnh leo thang và hệ lụy chiến lược

Đợt không kích mới nhất diễn ra sau vụ trực thăng tấn công Apache của Mỹ va chạm với máy bay không người lái Iran gần eo biển Hormuz, khiến phi hành đoàn phải hạ cánh khẩn cấp. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Tehran sẽ "phải trả giá" vì đàm phán bế tắc, trong khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) mô tả các đòn đánh là "hành động tự vệ trước sự gây hấn liên tục và vô cớ của Iran". Eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua trong thời bình, đã trở thành tâm điểm của cuộc xung đột kéo dài 104 ngày.

Phân tích chiến lược: thế tiến thoái lưỡng nan của hai bên

Diễn biến leo thang này đẩy cả Washington lẫn Tehran vào thế kẹt chiến lược. Với Mỹ, việc tiếp tục không kích để duy trì sức ép trên bàn đàm phán đi kèm rủi ro đẩy giá dầu vượt 100 USD/thùng, trong bối cảnh lạm phát trong nước đã lên 4,2%. Mỗi đợt tấn công mới đều làm xói mòn nền tảng cho đàm phán mà chính quyền Trump vẫn tuyên bố theo đuổi. Với Iran, tuyên bố đóng eo biển Hormuz là nước cờ mang tính răn đe mạnh, dù cũng cho thấy thế bị dồn ép. Hành lang hàng hải hẹp nhất chỉ 33 km này gần như là đòn bẩy duy nhất của Tehran trước ưu thế quân sự áp đảo của Mỹ. Tuy nhiên, việc phong tỏa eo biển trong thời gian dài cũng sẽ gây tổn hại cho chính Iran và các nước vùng Vịnh phụ thuộc vào xuất khẩu dầu.

Tương quan quyền lực trong khu vực cũng đang thay đổi. Các quốc gia vùng Vịnh như UAE và Ả Rập Xê Út buộc phải cân nhắc giữa quan hệ kinh tế với Mỹ và nhu cầu duy trì ổn định khu vực. Pakistan, nước trung gian góp phần thúc đẩy lệnh ngừng bắn ngày 8/4, đang mất dần ảnh hưởng khi cả hai bên đều không muốn nhượng bộ. Trung Quốc và Nga theo dõi sát tình hình nhưng chưa can thiệp trực tiếp, dù cả hai đều hưởng lợi từ giá dầu cao và sự sao nhãng chiến lược của Mỹ.

Ba kịch bản phía trước

Khả năng cao nhất: Hai bên tiếp tục trao đổi hỏa lực ở mức độ hạn chế, eo biển Hormuz bị gián đoạn một phần nhưng không đóng hoàn toàn trong dài hạn. Áp lực từ giá dầu tăng có thể buộc cả hai trở lại bàn đàm phán trong vòng 2-4 tuần tới. Thị trường dự báo vẫn nghiêng về kịch bản ngừng bắn được duy trì và đàm phán tiếp diễn, dù niềm tin suy giảm đáng kể sau các sự kiện tuần này.

Kịch bản thay thế: Một trong hai bên thực hiện hành động gây hậu quả nghiêm trọng, ví dụ Mỹ tấn công cơ sở hạt nhân Iran hoặc Iran đánh chìm tàu thương mại, dẫn đến leo thang vượt tầm kiểm soát. Kịch bản này sẽ đẩy dầu Brent $90.03/thùng (▼3.3%) vượt 120 USD và kích hoạt suy thoái toàn cầu. Giới phân tích đánh giá xác suất kịch bản này ở mức thấp nhưng không thể bỏ qua.

Kịch bản rủi ro: Xung đột lan rộng khi Hezbollah hoặc các lực lượng ủy nhiệm Iran tại Iraq, Yemen mở mặt trận mới, biến cuộc đối đầu song phương thành xung đột khu vực đa tuyến. Đây là kịch bản mà thị trường bảo hiểm và các thị trường dự báo đang phản ánh mức rủi ro ngày càng cao.

Dấu hiệu cần theo dõi trong những ngày tới

Dấu hiệu quan trọng nhất trong những ngày tới là liệu Iran có thực sự triển khai lực lượng phong tỏa eo biển Hormuz hay chỉ dừng ở tuyên bố. Nếu tàu chiến Iran bắt đầu chặn tàu thương mại, đó sẽ là tín hiệu cho thấy xung đột leo thang khó đảo ngược. Ngược lại, nếu tuyên bố đóng eo biển chỉ mang tính biểu tượng trong khi các kênh ngoại giao hậu trường vẫn hoạt động, thì cánh cửa đàm phán vẫn còn mở.