Chỉ trong ba tuần giữa tháng Tám, drone Ukraine đã đốt cháy một trong những trung tâm logistics lớn nhất nước Nga, nằm cách trung tâm Moskva chưa đầy năm mươi cây số, đồng thời liên tiếp tấn công các nhà máy lọc dầu sâu tới 1.300 km trong lãnh thổ Nga. Đây không còn là những đòn đánh lẻ tẻ mang tính biểu tượng, mà là một chiến dịch được tính toán kỹ nhằm bào mòn năng lực chiến tranh của Điện Kremlin từ bên trong.

Bối cảnh: Ngọn lửa lan tới cửa ngõ Moskva

Trung đoàn drone độc lập số 413 mang biệt danh "Raid" đã sử dụng dòng drone tấn công tầm xa FP-1 do Ukraine tự sản xuất, có tầm bay hơn 1.600 km, để tập kích một kho hàng khổng lồ của Wildberries, nhà bán lẻ trực tuyến lớn nhất nước Nga. Chỉ huy đơn vị, ông Yevhen Karas, tuyên bố thẳng thắn rằng thiệt hại càng lớn thì Moskva càng sớm phải nghĩ đến chuyện hòa đàm, đồng thời nhấn mạnh cư dân thủ đô Nga nay cũng phải xuống ga tàu điện ngầm trú ẩn, như người dân Kyiv suốt nhiều năm qua. Cùng thời gian đó, từ ngày 2 đến 24 tháng Tám, Ukraine đã thực hiện hơn một chục đợt tấn công nhắm vào hạ tầng dầu khí Nga, tập trung tại các vùng Ryazan và Volgograd, trong đó có cú đánh vào tổ hợp Neftekhim Salavat ở Bashkortostan và nhà máy Slavneft-YANOS tại Yaroslavl. Cả hai cơ sở này từng được xem là nằm ngoài tầm với của Ukraine ở giai đoạn đầu chiến sự, nên việc chúng bị tập kích cho thấy năng lực tác chiến tầm xa của Kyiv đã mở rộng đáng kể.

Phân tích chiến lược: Ai đang nắm đòn bẩy

Ukraine dường như đang theo đuổi một chiến lược phi đối xứng rõ ràng: chi phí sản xuất một drone FP-1 thấp hơn nhiều lần so với chi phí Nga phải bỏ ra để bảo vệ hàng nghìn cây số hậu phương bằng hệ thống phòng không. Việc kéo dài chiến dịch buộc Moskva phải phân tán nguồn lực phòng thủ ra khỏi tiền tuyến Donbas, đồng thời làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhiên liệu đã âm ỉ từ năm 2025, khi công suất lọc dầu sụt giảm và tình trạng xếp hàng tại trạm xăng lan rộng ở nhiều vùng. Đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky, đây là cách tạo đòn bẩy đàm phán mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào vũ khí phương Tây, bởi FP-1 là sản phẩm nội địa. Ngược lại, Tổng thống Vladimir Putin đối mặt với một thế lưỡng nan thực sự: leo thang đáp trả bằng các đợt tập kích tên lửa và drone quy mô lớn vào Ukraine có nguy cơ kéo căng thêm quan hệ với phương Tây, trong khi án binh bất động và chấp nhận hao mòn lại đồng nghĩa với việc bước vào bàn đàm phán ở thế yếu hơn theo thời gian. Về phía Washington, cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Zelensky tại Nhà Trắng cuối tháng Bảy, bàn về việc Ukraine tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot và khôi phục đàm phán hòa bình, cho thấy Mỹ đang định hình vai trò trung gian mà không cam kết leo thang trực tiếp. Diễn biến này gắn chặt với bức tranh rộng hơn của chiến sự Nga-Ukraine, nơi mỗi đòn tập kích tầm xa đều mang hàm ý chính trị song song với hàm ý quân sự.

Kịch bản: Ba hướng đi từ đây

Khả năng cao nhất: chiến dịch drone tầm xa của Ukraine tiếp tục duy trì nhịp độ hiện tại trong suốt mùa thu, gây hao mòn dần dần lên năng lực lọc dầu và hậu cần của Nga. Các yếu tố hiện tại cho thấy áp lực tích lũy này nhiều khả năng sẽ đẩy hai bên quay lại bàn đàm phán một cách nghiêm túc hơn vào cuối năm, dù chưa dẫn tới một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện trong ngắn hạn. Giới phân tích trên các nền tảng dự đoán hiện nghiêng về khả năng một lệnh ngừng bắn, nếu có, sẽ đến vào giai đoạn cuối năm hơn là trong vài tuần tới, và xác suất tổng thể cho một thỏa thuận trong năm nay vẫn ở mức thấp hơn một nửa.

Kịch bản thay thế: Điện Kremlin chọn con đường leo thang đáp trả, huy động thêm nguồn lực phòng không và tăng cường tập kích hạ tầng năng lượng cũng như lưới điện của Ukraine trước mùa đông. Nếu kịch bản này xảy ra, hệ quả sẽ là căng thẳng leo thang hai chiều, phương Tây có thể đẩy nhanh viện trợ vũ khí phòng không cho Kyiv, và triển vọng đàm phán trong năm 2026 sẽ lùi xa hơn đáng kể so với kỳ vọng hiện tại.

Kịch bản rủi ro: một sự cố tính toán sai lệch, chẳng hạn drone tầm xa gây thiệt hại ngoài ý muốn cho hạ tầng dân sự quy mô lớn hoặc ảnh hưởng tới nguồn cung năng lượng khu vực, có thể khiến khủng hoảng vượt khỏi khuôn khổ song phương. Trong trường hợp đó, phản ứng từ NATO và thị trường năng lượng toàn cầu sẽ trở thành biến số khó lường, kéo theo rủi ro cho ổn định khu vực rộng hơn tại thế giới.

Dựa trên diễn biến gần đây, chỉ báo đáng theo dõi nhất trong những tuần tới là nhịp độ các đợt tập kích nhà máy lọc dầu Nga có tiếp tục duy trì tần suất hàng ngày hay không, cùng với việc liệu Moskva có phát đi tín hiệu sẵn sàng nối lại đàm phán theo khuôn khổ tương tự vòng đàm phán Istanbul trước đây. Đó sẽ là dấu hiệu rõ ràng nhất cho biết kịch bản nào đang thực sự định hình cục diện.