Hai vụ không kích riêng biệt của quân đội Israel tại thành phố Gaza trong ngày 31/8 khiến 5 người thiệt mạng, cho thấy giao tranh vẫn âm ỉ trên thực địa dù lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực gần một năm.

Vụ không kích thứ nhất nhắm vào lối vào một tòa nhà dân cư gần công viên thành phố, khiến hai người tử vong. Ngay sau đó, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào một xe dân sự tại khu Tel al-Hawa khiến thêm ba người thiệt mạng. Bệnh viện Al-Shifa xác nhận đã tiếp nhận các thi thể, trong khi hình ảnh từ lực lượng dân phòng cho thấy chiếc xe bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn lại khung kim loại cháy đen. Quân đội Israel tuyên bố đã tấn công các đối tượng thuộc lữ đoàn Ezzedine Al-Qassam, cánh vũ trang của Hamas, đồng thời cáo buộc một nạn nhân, Omar Mohammed Roshdy Saraj, có liên quan đến việc cung cấp vũ khí cho tổ chức này.

Ngừng bắn trên giấy, chiến sự trên thực địa

Lệnh ngừng bắn do Mỹ bảo trợ có hiệu lực từ ngày 10 tháng 10 năm 2025, nhưng gần một năm sau, bạo lực vẫn chưa chấm dứt tại Gaza. Một người thân của nạn nhân trong vụ không kích mới nhất nói thẳng rằng ngừng bắn thực sự chưa từng tồn tại, và Gaza chưa từng có một ngày yên bình kể từ sự kiện ngày 7 tháng 10 năm 2023. Phát biểu này phản ánh thực trạng khi Israel hiện kiểm soát khoảng 54% lãnh thổ Gaza theo tuyến phân định (đường vàng), trong khi Hamas vẫn duy trì ảnh hưởng tại phần còn lại. Tiến trình tái thiết gần như dậm chân tại chỗ, chỉ chưa đầy 1% khối lượng đổ nát được dọn dẹp, và phần lớn cam kết tài trợ quốc tế vẫn chưa được giải ngân qua quỹ do Ngân hàng Thế giới quản lý.

Cuối tháng 7, Hội đồng Hòa bình công bố đã đạt thỏa thuận khung về việc giải giáp Hamas, với sự tham gia trung gian của Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ. Theo lộ trình, một Ủy ban Quốc gia phụ trách quản trị chuyển tiếp và Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) sẽ được triển khai, bắt đầu bằng việc kiểm kê và lưu trữ vũ khí. Tuy nhiên, đến cuối tháng 8, Ủy ban Quốc gia vẫn chưa rời Cairo để vào Gaza. Trong khi đó, ISF mới chỉ được nội các Israel phê duyệt khung pháp lý cho đợt triển khai thí điểm khoảng 200 người tại khu vực nhân đạo gần Rafah, cách rất xa thành phố Gaza, nơi vừa xảy ra không kích. Hamas tuyên bố sẽ không thực hiện bất kỳ bước giải giáp nào nếu Israel chưa hoàn tất các nghĩa vụ của mình theo giai đoạn một, bao gồm việc chấm dứt các chiến dịch quân sự.

Toan tính chiến lược của các bên

Các vụ không kích có chủ đích như lần này phục vụ tính toán quân sự và chính trị rõ ràng của Israel: duy trì áp lực liên tục lên hạ tầng chỉ huy còn sót lại của Hamas mà không cần chính thức nối lại chiến dịch quy mô lớn. Cách làm này giúp Israel vừa giữ khung ngừng bắn trên danh nghĩa, vừa trấn an phe cứng rắn trong liên minh cầm quyền rằng nước này không thụ động chờ tiến trình giải giáp đang trì trệ. Đây là chiến thuật quen thuộc nhằm ngăn Hamas tái tổ chức lực lượng, trong lúc cơ chế giám sát quốc tế chưa thực sự có mặt trên thực địa.

Ở chiều ngược lại, mỗi vụ việc như vậy lại củng cố vị thế đàm phán của Hamas: tổ chức này có thêm cơ sở để trì hoãn giải giáp, viện dẫn các cuộc tấn công liên tiếp làm bằng chứng cho thấy Israel chưa tuân thủ giai đoạn một, đồng thời khai thác thương vong dân sự để duy trì sức ép từ dư luận quốc tế đối với Israel. Về phía các bên trung gian, Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ có lợi ích lớn trong việc giữ cho khung thỏa thuận không sụp đổ, bởi uy tín ngoại giao của họ gắn liền với Hội đồng Hòa bình. Nhưng các vụ không kích lặp lại làm xói mòn lòng tin cần thiết để Ủy ban Quốc gia và ISF thực sự tiến vào các khu vực đông dân như Gaza City, kéo dài thêm giai đoạn bất định vốn đã bị trì hoãn nhiều tháng. Washington, vốn đặt cược uy tín chính trị vào thỏa thuận này, nhiều khả năng sẽ tiếp tục gây sức ép lên cả Israel lẫn Hamas để tránh một sự cố lớn làm chệch hướng tiến trình. Tuy nhiên, dư địa can thiệp trực tiếp vào các quyết định chiến thuật của quân đội Israel trên thực địa là rất hạn chế. hạn chế.

Đối với khu vực Trung Đông nói chung, các quốc gia Ả Rập tham gia bảo trợ thỏa thuận đứng trước rủi ro uy tín nếu bị nhìn nhận là ngầm chấp nhận các chiến dịch quân sự tiếp diễn của Israel trong khi vẫn công khai ủng hộ tiến trình hòa bình. Điều này có thể thúc đẩy họ đẩy nhanh yêu cầu về cơ chế giám sát và báo cáo minh bạch hơn tại các phiên họp trung gian sắp tới ở Cairo.

Kịch bản sắp tới

Khả năng cao nhất: khung ngừng bắn tiếp tục được duy trì trên danh nghĩa, đi kèm các đợt không kích có chọn lọc của Israel nhắm vào cá nhân bị cáo buộc liên hệ với Hamas, trong khi đàm phán về giải giáp và triển khai Ủy ban Quốc gia, ISF tiếp tục kéo dài với tốc độ chậm. Giới phân tích và thị trường dự đoán hiện nghiêng mạnh về kịch bản này, đánh giá xác suất ngừng bắn bị hủy bỏ hoàn toàn trong ngắn hạn là khá thấp, dù mức độ tin cậy vào tiến trình đang suy giảm dần theo thời gian.

Kịch bản thay thế: Hamas viện dẫn các vụ không kích liên tiếp để chính thức đình hoãn thêm bước giải giáp, buộc Mỹ và Hội đồng Hòa bình phải tổ chức thêm vòng đàm phán khẩn tại Cairo hoặc Doha nhằm khôi phục lịch trình. Việc triển khai Ủy ban Quốc gia vào Gaza và mở rộng ISF ra ngoài khu vực thí điểm gần Rafah có thể bị đẩy lùi thêm nhiều tuần, nhưng khung thỏa thuận tổng thể không đổ vỡ.

Kịch bản rủi ro: tần suất và quy mô không kích của Israel gia tăng nếu tình báo cho thấy dấu hiệu Hamas tái vũ trang tại các khu vực đông dân, kéo theo phản ứng bằng hỏa lực hoặc tấn công nhắm vào lực lượng ISF khi lực lượng này mở rộng hiện diện. Đây là kịch bản có xác suất thấp trong đánh giá hiện tại của giới quan sát, nhưng không thể loại trừ hoàn toàn xét đến lịch sử mong manh của các lệnh ngừng bắn tại Gaza kể từ năm 2023.

Điều cần theo dõi

Các yếu tố hiện tại cho thấy chỉ báo quan trọng nhất trong những tuần tới sẽ là kết quả cuộc họp trung gian tiếp theo tại Cairo giữa Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ, cùng với việc liệu Ủy ban Quốc gia có thực sự rời Cairo để vào Gaza hay tiếp tục bị trì hoãn vô thời hạn. Bất kỳ tuyên bố nào từ Hội đồng Hòa bình về việc mở rộng phạm vi hoạt động của ISF ra ngoài khu vực Rafah, hoặc phản ứng chính thức của Hamas sau vụ không kích lần này, sẽ là những manh mối then chốt cho hướng đi của tiến trình ngừng bắn trong giai đoạn tới.