Ít nhất 20 người thiệt mạng trong một tuần tấn công vào các sân bay Ả Rập Xê Út, và giờ Washington đứng trước quyết định có nên tham chiến hay không. Một quan chức Houthi vừa cảnh báo sẽ có phản ứng "nhanh chóng và đau đớn" nhằm vào lợi ích của Mỹ trên khắp Trung Đông nếu Mỹ cùng Riyadh đánh vào lực lượng được Iran hậu thuẫn này.

Theo cơ quan hàng không Ả Rập Xê Út, một cuộc tấn công vào sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh làm ít nhất 13 người chết và hàng trăm người bị thương. Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy ba sân bay lớn của vương quốc bị gián đoạn nghiêm trọng, còn Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã cảnh báo các hãng bay Mỹ về rủi ro trên không phận nước này. Tổng thống Donald Trump nói Mỹ "có thể" tham gia các đợt không kích của Ả Rập Xê Út, và cho rằng việc Houthi hoạt động trở lại "nhiều khả năng theo chỉ đạo của Iran". Ông cũng nhắc rằng Mỹ đã đánh mạnh vào lực lượng này một năm trước.

Phân tích chiến lược: bên nào được, bên nào mất lợi thế

Mấu chốt nằm ở phạm vi lời hứa trước đó. Hôm 8/10, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Lời hứa này chỉ nói về lãnh thổ Iran, không nói về Yemen. Nhờ vậy, Nhà Trắng có khoảng trống để phô trương sức mạnh trước Houthi mà vẫn giữ cam kết với cử tri là tránh một cuộc chiến mới với Tehran.

Với Ả Rập Xê Út, thiệt hại tiềm tàng rất lớn. Các sân bay là biểu tượng của chiến lược đa dạng hóa kinh tế và thu hút du lịch, đầu tư của Thái tử Mohammed bin Salman. Việc chúng bị đánh trúng đe dọa trực tiếp hình ảnh một quốc gia an toàn để làm ăn. Riyadh cần sự hậu thuẫn từ Mỹ, đặc biệt về phòng không và tình báo, nhưng cũng không muốn một cuộc chiến kéo dài như giai đoạn trước năm 2022. Cuộc gọi giữa Thái tử và Tổng thống Trump cho thấy hai bên đang phối hợp chặt chẽ, trong khi liên quân tiếp tục đánh chặn tên lửa.

Với Houthi, lời đe dọa nhắm vào Mỹ giúp nhóm này tăng sức nặng trên bàn đàm phán. Nhóm này biết rằng Mỹ đang bước vào giai đoạn chính trị nhạy cảm, nơi bất kỳ thương vong nào của quân nhân Mỹ đều có tác động lớn đến cử tri. Nhưng đó cũng chính là cái bẫy: tấn công vào lợi ích Mỹ có thể buộc Washington đáp trả mạnh tay hơn nhiều so với dự tính ban đầu, như bài học từ chiến dịch không kích năm ngoái.

Với Iran, tình hình phức tạp hơn. Tehran được hưởng lợi khi Houthi kéo sự chú ý và nguồn lực của Mỹ cùng Ả Rập Xê Út về phía Biển Đỏ, nhưng cũng chịu rủi ro nếu Washington cho rằng Iran đứng sau và coi đó là lý do để thay đổi cam kết sau bầu cử. Theo một số báo cáo, cả Tổng thống Trump lẫn phía Iran đều cho biết bầu cử giữa kỳ không phải yếu tố trong các cuộc đàm phán hòa bình, nhưng ai cũng hiểu lịch chính trị Mỹ ảnh hưởng đến mọi quyết định quân sự.

Thị trường năng lượng cũng là một mắt xích. Căng thẳng ở Biển Đỏ và khu vực Vịnh làm tăng rủi ro đối với tuyến vận tải dầu, góp phần đẩy giá dầu đi lên trong những phiên gần đây, và kéo theo lo ngại lạm phát. Nghĩa là leo thang ở Yemen không chỉ là vấn đề an ninh khu vực, mà còn tác động đến kinh tế toàn cầu và quyết định lãi suất.

Các kịch bản

Khả năng cao nhất: Mỹ hỗ trợ có giới hạn. Mỹ cung cấp tình báo, phòng không và có thể thực hiện một số đợt không kích chọn lọc mà không tuyên bố tham chiến toàn diện. Cách làm này vừa đáp ứng Riyadh, vừa giữ rủi ro chính trị trong nước ở mức thấp trước ngày 3/11. Các thị trường dự đoán hiện nghiêng về hướng Washington can dự có kiểm soát hơn là đứng ngoài hoàn toàn.

Kịch bản thay thế: Hạ nhiệt qua trung gian. Nếu các kênh ngoại giao, gồm trung gian khu vực, tìm được công thức ngừng bắn tạm thời sau khi Ả Rập Xê Út phô trương năng lực đánh chặn, Houthi có thể giảm tần suất tấn công. Khả năng này thấp hơn nhưng không thể loại trừ, vì cả Riyadh lẫn Washington đều không muốn một cuộc chiến mở rộng. Dấu hiệu sớm sẽ là việc các sân bay Ả Rập Xê Út hoạt động trở lại bình thường và FAA nới cảnh báo.

Kịch bản rủi ro: Houthi tấn công mục tiêu Mỹ. Nếu nhóm này thực hiện lời đe dọa và gây thương vong cho quân nhân hoặc tàu Mỹ, Washington sẽ khó tiếp tục cách tiếp cận hạn chế. Khi đó nguy cơ mở rộng sang đối đầu trực tiếp với Iran tăng mạnh, bất chấp lời hứa trước bầu cử, và giá dầu sẽ chịu thêm áp lực. Giới phân tích đánh giá xác suất kịch bản này thấp, nhưng hệ quả rất nặng.

Đánh giá của chúng tôi là cuộc chơi hiện nay là cuộc đấu về ngưỡng chịu đựng. Mỗi bên đều muốn tạo răn đe mà không bị kéo vào chiến tranh quy mô lớn. Chỉ báo cần theo dõi tiếp theo là liệu Mỹ có chính thức xác nhận tham gia không kích hay không, và liệu Houthi có chuyển mục tiêu từ sân bay Ả Rập Xê Út sang tàu hoặc căn cứ Mỹ hay không. Hai tín hiệu đó sẽ cho biết Trung Đông đi theo kịch bản nào trong những tuần quyết định trước ngày 3/11.