Ngày 19 tháng 3 năm 2026, một tiêm kích F-35 của Không quân Mỹ buộc phải hạ cánh khẩn cấp tại một căn cứ ở Trung Đông sau khi thực hiện nhiệm vụ tác chiến trên bầu trời Iran. CENTCOM xác nhận phi công an toàn, nhưng tuyên bố né tránh việc thừa nhận nguyên nhân trực tiếp. Hai nguồn tin ẩn danh nói với CNN rằng chiếc máy bay trị giá 100 triệu USD này "có thể đã trúng hỏa lực Iran". Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhanh chóng công bố video tuyên bố đã bắn hạ máy bay bằng tên lửa đất đối không. Nếu được xác nhận, đây là lần đầu tiên một chiến đấu cơ F-35 bị trúng hỏa lực đối phương trong lịch sử, kể từ khi dòng máy bay này tham chiến lần đầu năm 2018.
Vết nứt trong học thuyết tàng hình
F-35 không phải là một chiếc máy bay bình thường. Nó là trụ cột của học thuyết không chiến Mỹ trong thế kỷ 21, được thiết kế để thống trị không phận trước mọi hệ thống phòng không hiện có của đối phương. Mỹ đã triển khai hơn 900 chiếc, bán cho 17 đồng minh, và xây dựng toàn bộ kiến trúc răn đe không quân ở Indo-Pacific, châu Âu và Trung Đông xung quanh khả năng tàng hình của nó. Khi một chiếc F-35 bị bắn trúng, dù chỉ bị thương, toàn bộ cấu trúc tâm lý đó bắt đầu lung lay.
Câu hỏi chiến lược không phải là mức độ hư hại thực tế của chiếc máy bay. Câu hỏi là: Iran đã làm điều này bằng cách nào? Có ba kịch bản khả thi, và mỗi kịch bản đều mang hệ quả khác nhau. Thứ nhất, IRGC may mắn: F-35 bị bắn trúng do sai sót chiến thuật hoặc tình huống ngoài dự kiến, không phản ánh năng lực hệ thống. Thứ hai, các mạng lưới phòng không Iran đã cải thiện đến mức có thể phát hiện tín hiệu radar yếu hơn của F-35 trong điều kiện nhất định. Thứ ba, Nga đã cung cấp dữ liệu vệ tinh và thông tin nhắm mục tiêu theo thời gian thực, điều mà các báo cáo tình báo đã cảnh báo từ đầu chiến dịch. Kịch bản thứ ba là nguy hiểm nhất, vì nó có nghĩa là mỗi phi vụ của Mỹ đang đối mặt với mạng lưới chiến tranh điện tử Nga-Iran phối hợp.
Ai được lợi và ai mất đòn bẩy
Iran là người hưởng lợi tức thì và rõ nhất. Trong suốt Operation Epic Fury từ ngày 28 tháng 2, Tehran đã chịu tổn thất nặng nề: cơ sở hạt nhân bị tấn công, mỏ khí Nam Pars bị đánh phá, tướng lĩnh cấp cao thiệt mạng. Câu chuyện thống trị là Iran đang thua. Sự kiện hôm nay đảo ngược một phần cán cân tuyên truyền. IRGC bây giờ có thể nói với người dân Iran và với các đối tác khu vực rằng: "Chúng tôi đã bắn trúng con cưng của người Mỹ." Đây là vốn chính trị quý giá trong nước, và là tín hiệu gửi đến Hezbollah, Houthi, và các lực lượng dân quân thân Iran rằng Mỹ không phải bất khả chiến bại.
Trung Quốc là bên hưởng lợi gián tiếp quan trọng nhất. Từ nhiều năm qua, Bắc Kinh đã đầu tư khổng lồ vào hệ thống phòng không S-400 mua từ Nga và các tên lửa đất đối không nội địa HQ-9 nhằm chống lại F-35 trong kịch bản Đài Loan. Họ chưa bao giờ có dữ liệu thực chiến về khả năng sống sót thực tế của F-35 trước hỏa lực đối phương. Hôm nay, họ có nó. Các kỹ sư quân sự Trung Quốc đang phân tích từng chi tiết có sẵn: độ cao bay, hướng tiếp cận, loại tên lửa IRGC sử dụng, thời điểm bị bắn. Mỗi mảnh thông tin này là vàng đối với việc hoàn thiện học thuyết chống tiếp cận-từ-chối khu vực (A2/AD) của Bắc Kinh.
Mỹ mất không phải một chiếc máy bay, mà là một phần câu chuyện. Quân đội Mỹ đã mất khoảng 12 drone MQ-9 và 13 binh sĩ kể từ khi xung đột bắt đầu. Sức ép chính trị trong nội bộ Quốc hội Mỹ sẽ tăng mạnh sau sự kiện này. Đảng Dân chủ và một bộ phận Cộng hòa theo chủ nghĩa phi can thiệp đã chờ đúng khoảnh khắc để hỏi: "Chi phí là bao nhiêu và mục tiêu chiến tranh là gì?" Họ vừa có câu trả lời để đặt câu hỏi.
Hệ quả bậc hai
Nếu điều tra xác nhận F-35 bị trúng hỏa lực Iran, Lầu Năm Góc sẽ buộc phải điều chỉnh chiến thuật tấn công ngay lập tức. Điều đó có nghĩa là ít phi vụ F-35 xâm nhập sâu vào lãnh thổ Iran, và thay vào đó là tăng cường sử dụng tên lửa hành trình tầm xa và máy bay ném bom B-2, B-21 ở cao độ ngoài tầm tên lửa đối phương. Chiến tranh sẽ trở nên đắt hơn và chậm hơn.
Đối với Đài Loan, thông điệp có sắc thái. Giới phân tích an ninh tại Đài Bắc không bỏ qua sự kiện này. Học thuyết phòng thủ Đài Loan phụ thuộc vào giả định F-35 của Mỹ sẽ thống trị không phận eo biển trong những ngày đầu xung đột. Nếu Iran, một cường quốc bậc trung với hệ thống phòng không cũ hơn Trung Quốc, có thể bắn trúng F-35, thì hệ thống phòng không hiện đại hơn nhiều của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đặt ra câu hỏi gì?
Nga, dù không có mặt trực tiếp trên chiến trường Iran, là quân cờ ẩn trong ván cờ này. Moscow đang thử nghiệm học thuyết của mình về việc sử dụng công nghệ ủy quyền để đối phó với khí tài phương Tây mà không cần đối đầu trực tiếp. Nếu dữ liệu vệ tinh Nga giúp Iran bắn trúng F-35, đó là bằng chứng mô hình này hoạt động.
Đọc bàn cờ
Đây là thời điểm mà các bên cần ra quyết định mang tính định hướng. Iran sẽ khai thác tối đa sự kiện này về mặt thông tin. Nếu có mảnh vỡ máy bay thu hồi được trên lãnh thổ Iran, Tehran sẽ trưng bày chúng như Iran đã làm với drone RQ-170 năm 2011, và lần này khán giả sẽ lớn hơn rất nhiều.
Phía Mỹ đang ở vị trí khó. Rút lui sẽ là thất bại chiến lược. Leo thang sẽ làm tổn hao thêm nguồn lực trong bối cảnh căng thẳng chính trị nội bộ ngày càng tăng. Lối thoát khả dĩ nhất là đẩy nhanh kết quả quân sự trên thực địa trước khi áp lực chính trị trong nước đạt đến điểm bùng phát. Điều đó ngụ ý Mỹ sẽ tăng cường, không phải giảm, cường độ tấn công trong những tuần tới, dù phải chấp nhận rủi ro cao hơn.
Trong địa chính trị, một chiếc máy bay không làm thay đổi chiến tranh. Nhưng những câu chuyện về sự bất khả xâm phạm, một khi đã bị vết nứt, rất khó vá lại hoàn toàn.
