Chủ tịch Eurogroup Kyriakos Pierrakakis ngày 4/5 tuyên bố Liên minh châu Âu ưu tiên đối thoại nhưng sẵn sàng đáp trả nếu Tổng thống Donald Trump thực hiện lời đe dọa nâng thuế ô tô và xe tải nhập khẩu từ EU lên 25%. Phát biểu này đánh dấu thái độ cứng rắn nhất từ Brussels kể từ khi ông Trump công bố kế hoạch tăng thuế hôm 1/5.

Dữ liệu và bối cảnh

Tháng 7 năm ngoái, ông Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đạt thỏa thuận thương mại ấn định mức thuế 15% cho hầu hết hàng hóa. Tuy nhiên, ông Trump cáo buộc EU không tuân thủ đầy đủ cam kết và quyết định nâng thuế ô tô lên 25%, mức tăng đáng kể so với khung 15% đã thống nhất. Ông Pierrakakis khẳng định Brussels đã "hoàn thành mọi nghĩa vụ" trong thỏa thuận và nhấn mạnh: "Nếu có sự sai lệch so với những gì đã thống nhất, chúng tôi không loại trừ phương án nào."

Ngành công nghiệp ô tô chiếm vị trí then chốt trong cán cân thương mại EU-Mỹ. Đức, Pháp và Ý là những nước xuất khẩu ô tô lớn nhất sang thị trường Mỹ, và mức thuế 25% sẽ làm tăng đáng kể giá xe châu Âu tại Mỹ, ảnh hưởng trực tiếp đến các hãng như BMW, Mercedes-Benz, Volkswagen và Stellantis. Đây không chỉ là câu chuyện thuế quan mà còn là phép thử cho toàn bộ trật tự thương mại xuyên Đại Tây Dương.

Phân tích tác động

Hệ thống định lượng của VnRead ghi nhận triển vọng dài hạn ở mức "giữ" với điểm +0,093 và xếp hạng 5/10. Yếu tố cơ bản tích cực (+0,162), trong khi tâm lý thị trường gần như trung tính (+0,007), phản ánh sự bất định trước hàng loạt rủi ro địa chính trị: căng thẳng liên quan đến Iran, nguy cơ leo thang thuế quan với EU và cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Nhóm tài chính (điểm cơ bản +0,130) và hàng tiêu dùng thiết yếu (+0,133) có nền tảng nổi bật, nhưng diễn biến thị trường quanh sự kiện (-0,552) đang kéo điểm tổng xuống.

Nếu thuế 25% có hiệu lực, tác động sẽ lan rộng trên nhiều phương diện. Trước hết, người tiêu dùng Mỹ phải trả giá cao hơn cho xe châu Âu, có thể từ 5.000 đến 12.000 USD mỗi chiếc tùy phân khúc. Tiếp theo, EU nhiều khả năng sẽ áp thuế trả đũa lên hàng hóa Mỹ, từ nông sản đến thiết bị công nghệ, tương tự kịch bản giai đoạn 2018-2019. Kịch bản trả đũa qua lại sẽ đẩy lạm phát tăng ở cả hai bờ Đại Tây Dương, nhất khi giá dầu đã neo trên 100 USD/thùng.

Góc nhìn Việt Nam

Với Việt Nam, cuộc chiến thuế quan EU-Mỹ vừa là rủi ro vừa là cơ hội. Rủi ro nằm ở chỗ Việt Nam vừa bị Mỹ xếp vào danh sách "Quốc gia ưu tiên" trong Báo cáo Đặc biệt 301 về sở hữu trí tuệ, có thể dẫn đến điều tra Section 301 trong 30 ngày tới. Nhưng cơ hội cũng rõ ràng: EU đã nâng cấp quan hệ với Việt Nam lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, đặt EU ngang hàng ngoại giao với Mỹ, Trung Quốc và Nga. Hiệp định EVFTA xóa bỏ 85,6% thuế nhập khẩu của EU đối với hàng Việt Nam ngay khi có hiệu lực và 99,2% trong vòng 7 năm. Nếu căng thẳng thuế quan Mỹ - EU leo thang, dòng vốn FDI có thể dịch chuyển sang Việt Nam nhanh hơn khi các nhà đầu tư coi đây là trung tâm sản xuất thay thế.

Kịch bản và triển vọng

Kịch bản cơ sở: EU và Mỹ tiến hành đàm phán trong 2-4 tuần tới, đạt thỏa thuận tạm thời giảm thuế xuống 18-20%, tránh leo thang toàn diện. Đây là kịch bản phù hợp với tín hiệu "giữ" từ hệ thống của chúng tôi.

Kịch bản tích cực: Hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập ngày 14-15/5 tạo đà cho các thỏa thuận thương mại đa phương rộng hơn, ông Trump hoãn tăng thuế EU để tập trung vào Trung Quốc. Nhóm Tài chính và Công nghệ sẽ được hưởng lợi lớn nhất.

Kịch bản rủi ro: Thuế 25% có hiệu lực, EU trả đũa ngay lập tức, đồng thời xung đột tại Iran tiếp tục leo thang. Kịch bản "cú sốc kép" này sẽ đẩy chỉ số VIX tăng mạnh và buộc Fed phải cân nhắc lại lộ trình lãi suất.

Diễn biến quan trọng cần theo dõi tuần này là phản ứng chính thức của Ủy ban châu Âu, dự kiến được đưa ra tại cuộc họp Bộ trưởng Tài chính EU ngày 5/5. Nếu Brussels công bố danh sách hàng hóa trả đũa cụ thể, đó sẽ là tín hiệu rõ ràng nhất rằng đàm phán đang đổ vỡ.

Bài viết mang tính phân tích kinh tế, không phải khuyến nghị đầu tư.