Hai trận động đất liên tiếp mạnh 7,2 và 7,5 độ Richter xảy ra tại Venezuela tối 24/6/2026, cách nhau chưa đầy 40 giây, khiến ít nhất 164 người thiệt mạng và gần 1.000 người bị thương. Đây là chuỗi động đất mạnh nhất tại quốc gia Nam Mỹ này trong hơn 125 năm, xảy ra đúng lúc Venezuela bước vào giai đoạn chuyển tiếp chính trị đặc biệt nhạy cảm.

Bối cảnh: Một quốc gia đã kiệt quệ

Để hiểu quy mô thảm họa này, cần nhìn vào bối cảnh đặc biệt của Venezuela. Sau khi lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro đầu năm 2026, quyền điều hành chuyển sang Phó tổng thống Delcy Rodríguez, người đang cố gắng ổn định một nền kinh tế đã bị siêu lạm phát tàn phá suốt nhiều năm. GDP đầu người của Venezuela đã giảm hơn 75% kể từ đỉnh cao năm 2012. Hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng, hệ thống y tế thiếu thuốc và thiết bị, và hàng triệu người đã rời bỏ đất nước.

Trong bối cảnh đó, hai trận động đất mạnh nhất trong lịch sử hiện đại xảy ra ở một đất nước gần như không còn năng lực ứng phó thiên tai. Sân bay quốc tế Simón Bolívar tại Maiquetía buộc phải đóng cửa do hư hại kết cấu, cắt đứt cửa ngõ hàng không chính vào thủ đô. Bang ven biển La Guaira, nơi tập trung các cảng quan trọng nhất, được tuyên bố là vùng thảm họa. Tại Caracas, nhiều tòa nhà sập hoàn toàn tại các quận trung tâm Los Palos Grandes và Altamira.

Phân tích chiến lược: Ai được, ai mất

Thảm họa thiên nhiên này tạo ra một bài toán địa chính trị phức tạp với nhiều bên liên quan.

Đối với chính quyền lâm thời của bà Rodríguez, đây vừa là thách thức sinh tử vừa là cơ hội. Cách bà xử lý khủng hoảng sẽ quyết định tính chính danh của chính phủ hậu Maduro trong mắt người dân và cộng đồng quốc tế. Nếu ứng phó hiệu quả, bà có thể củng cố vị thế chưa từng có cho một lãnh đạo kế nhiệm trong hệ thống Chavista. Nếu thất bại, bất ổn xã hội có thể bùng phát trong bối cảnh nền kinh tế đã kiệt quệ.

Đối với Washington, đây là phép thử lớn cho chiến lược hậu can thiệp tại Venezuela. Ngoại trưởng Marco Rubio đã liên lạc trực tiếp với bà Rodríguez và triển khai các đội cứu hộ từ Fairfax County (Virginia) và Los Angeles. Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ hỗ trợ sửa chữa sân bay và cung cấp hình ảnh vệ tinh để đánh giá thiệt hại. Động thái này cho thấy Washington muốn xây dựng quan hệ hợp tác với chính quyền lâm thời, thay vì chỉ gây sức ép. Nếu viện trợ Mỹ thực sự hiệu quả và minh bạch, điều này sẽ tạo tiền lệ tích cực cho quan hệ song phương.

Trung Quốc và Nga, hai đồng minh truyền thống của Venezuela dưới thời Maduro, cũng nhanh chóng cam kết viện trợ. Bắc Kinh đã đề nghị hỗ trợ nhân đạo, còn các nước như Brazil, Mexico, Cộng hòa Dominica, El Salvador và Qatar đều gửi đội cứu hộ. Cuộc chạy đua viện trợ này không đơn thuần là nhân đạo, mà còn là cuộc cạnh tranh ảnh hưởng tại quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Con số đáng lo ngại từ USGS

Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) đưa ra đánh giá sơ bộ đáng báo động: khả năng số người chết vượt 10.000 là 44%, còn khả năng vượt 100.000 là 30%. Về thiệt hại kinh tế, có 39% khả năng tổn thất nằm trong khoảng 10-100 tỷ USD, và 30% khả năng vượt 100 tỷ USD, tương đương khoảng 20% GDP Venezuela. Những con số này phản ánh thực tế rằng hạ tầng xuống cấp của Venezuela khiến thiệt hại bị khuếch đại nhiều lần so với một quốc gia có cùng cường độ động đất nhưng hạ tầng tốt hơn.

Kịch bản 1: Hợp tác quốc tế thành công (khả năng cao nhất)

Trong kịch bản này, viện trợ quốc tế đến kịp thời và chính quyền Rodríguez phối hợp hiệu quả với các đối tác nước ngoài. Mỹ dẫn đầu nỗ lực cứu trợ, tạo nền tảng cho việc nới lỏng dần các lệnh trừng phạt kinh tế. Thiệt hại nhân mạng dừng ở mức dưới 1.000 người nhờ cứu hộ nhanh. Chính quyền lâm thời được củng cố tính chính danh, và quá trình chuyển đổi chính trị diễn ra ổn định hơn. Giới phân tích và thị trường hiện nghiêng về kịch bản này, đánh giá khả năng ổn định ở mức cao.

Kịch bản 2: Khủng hoảng nhân đạo leo thang (kịch bản thay thế)

Nếu cơ sở hạ tầng hư hại quá nặng và viện trợ bị chậm trễ, khủng hoảng nhân đạo có thể leo thang nhanh chóng.tics (sân bay đóng cửa, cảng hư hại), số người chết có thể tăng nhanh trong 72 giờ tới. Tình trạng thiếu nước sạch, thực phẩm và thuốc men kéo dài sẽ gây ra khủng hoảng nhân đạo thứ cấp. Làn sóng di cư mới từ Venezuela sang Colombia và Brazil có thể tái diễn, gây áp lực lên các quốc gia láng giềng vốn đã tiếp nhận hàng triệu người tị nạn Venezuela trong thập kỷ qua.

Kịch bản 3: Bất ổn chính trị (kịch bản rủi ro)

Kịch bản xấu nhất xảy ra khi thảm họa thiên nhiên trở thành chất xúc tác cho bất ổn chính trị. Nếu chính quyền Rodríguez bị coi là bất lực trong ứng phó, các phe phái chính trị đối lập hoặc thậm chí các lực lượng trung thành với Maduro có thể lợi dụng tình hình. Trong lịch sử, thảm họa thiên nhiên lớn tại các quốc gia đang chuyển đổi chính trị thường làm trầm trọng thêm các vết nứt hiện có. Tuy nhiên, giới phân tích đánh giá khả năng này ở mức thấp, nhờ sự hỗ trợ nhanh chóng và rõ ràng từ Mỹ và cộng đồng quốc tế.

Điều cần theo dõi

Trong 48-72 giờ tới, hai chỉ báo quan trọng nhất sẽ cho biết Venezuela đang tiến về kịch bản nào. Thứ nhất, tốc độ khôi phục sân bay Maiquetía: nếu sân bay hoạt động trở lại trong 48 giờ, dòng viện trợ sẽ đổ vào nhanh chóng. Thứ hai, phản ứng của các lực lượng chính trị trong nước: sự đoàn kết quốc gia trước thảm họa hay sự chia rẽ vì lợi ích phe phái. Số liệu thương vong cập nhật trong những ngày tới sẽ là thước đo thực tế nhất cho năng lực ứng phó của chính quyền lâm thời, đồng thời định hình tương lai chính trị và kinh tế của quốc gia giàu dầu mỏ nhất thế giới này.