Bạn là con đầu hay con thứ trong gia đình? Câu trả lời có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bạn nhiều hơn bạn tưởng. Một nghiên cứu quy mô lớn chưa từng có, phân tích dữ liệu từ hơn 10 triệu người thuộc 5,1 triệu gia đình, vừa phát hiện mối liên quan giữa thứ tự sinh và hơn 150 tình trạng sức khỏe khác nhau.

Khoa học nói gì?

Nhóm nghiên cứu do Benjamin Kramer tại Đại học Chicago dẫn đầu đã sử dụng hai phương pháp: so sánh 1,6 triệu cặp anh chị em giữa các gia đình và phân tích trong cùng gia đình với 10,3 triệu cá nhân. Trong 418 tình trạng bệnh lý được khảo sát, 150 cho thấy mối liên quan rõ ràng với thứ tự sinh. Cụ thể, 79 bệnh phổ biến hơn ở con đầu lòng và 71 bệnh thường gặp hơn ở con thứ.

Con đầu: rủi ro thần kinh và dị ứng cao hơn

Kết quả cho thấy con đầu lòng có nguy cơ cao hơn với các rối loạn phát triển thần kinh. Tỷ lệ tự kỷ ở con thứ thấp hơn 26% so với con đầu (OR = 0,74), rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) thấp hơn 7%. Con đầu cũng dễ mắc các bệnh dị ứng hơn: nguy cơ dị ứng thực phẩm thấp hơn 20% ở con thứ, viêm mũi dị ứng thấp hơn 9%.

Các nhà khoa học giải thích hiện tượng này bằng "giả thuyết kẻ thù thân thiện": con thứ tiếp xúc nhiều hơn với vi khuẩn từ anh chị lớn ngay từ nhỏ, giúp hệ miễn dịch phát triển khả năng dung nạp tốt hơn. Nói cách khác, việc bị anh chị "lây bệnh" thời thơ ấu lại trở thành lợi thế cho sức khỏe về lâu dài.

Con thứ: nguy cơ lạm dụng chất và tiêu hóa

Ngược lại, con thứ có nguy cơ cao hơn 19% với các vấn đề lạm dụng chất kích thích (OR = 1,19) và dễ mắc bệnh đường tiêu hóa hơn. Nguyên nhân chưa được xác định rõ, nhưng một số nhà khoa học cho rằng khi có thêm con, sự quan tâm của cha mẹ bị phân tán, có thể ảnh hưởng đến thói quen ăn uống và hành vi của trẻ.

Áp dụng cho gia đình Việt Nam

Trong văn hóa Việt Nam, con đầu lòng thường gánh kỳ vọng lớn hơn từ gia đình. Áp lực này có thể góp phần gia tăng nguy cơ căng thẳng và rối loạn lo âu mà nghiên cứu đã chỉ ra. Ở các gia đình nhiều thế hệ sống chung, con thứ tiếp xúc sớm hơn với nhiều loại vi khuẩn từ anh chị và ông bà, phù hợp với giả thuyết miễn dịch nêu trên.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây là mối tương quan, không phải quan hệ nhân quả. Thứ tự sinh chỉ là một trong hàng trăm yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe. Quan trọng nhất vẫn là đảm bảo dinh dưỡng cân đối, tiêm phòng đầy đủ và tạo môi trường phát triển lành mạnh cho mọi trẻ, bất kể thứ tự sinh.

Bạn có thể làm gì?

Nếu con bạn là con đầu: theo dõi các dấu hiệu dị ứng sớm và đừng quá lo lắng nếu trẻ hay ốm vặt. Cho trẻ tiếp xúc với môi trường tự nhiên thay vì giữ trong nhà quá kỹ. Nếu con bạn là con thứ: chú ý đến thói quen ăn uống và sức khỏe tiêu hóa. Dành thời gian riêng cho từng con để đảm bảo sự quan tâm cân bằng. Phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu phát triển bất thường nào ở trẻ.