Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bước sang ngày thứ 67 với các tín hiệu trái chiều. Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố Chiến dịch Epic Fury "đã kết thúc" vào ngày 5/5, nhưng chỉ một ngày sau, Tổng thống Trump cảnh báo "nếu Iran không đồng ý, bom sẽ rơi trở lại, ở mức độ cao hơn và dữ dội hơn trước." Hai thông điệp trái ngược từ cùng một chính quyền cho thấy Washington đang đồng thời theo đuổi hai hướng: ngoại giao công khai và răn đe quân sự.

Cục diện đa phương dần rõ nét

Iran đang xem xét bản đề xuất một trang của Mỹ và sẽ phản hồi qua Pakistan, nước đã giúp thúc đẩy lệnh ngừng bắn ban đầu hôm 7/4. Cùng lúc, tại Bắc Kinh, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, kêu gọi ngừng bắn toàn diện và khôi phục lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz. Thời điểm cuộc gặp không phải ngẫu nhiên: hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến diễn ra ngày 14-15/5 tại Bắc Kinh, và Trung Quốc cần một kết quả ngoại giao cụ thể làm thế mạnh trên bàn đàm phán.

Tổng thống Trump đã tạm dừng "Dự án Freedom", chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz, vào ngày 5/5 nhưng vẫn duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran. Đây là bước đi có tính toán: giảm hiện diện quân sự để tạo dư địa cho ngoại giao, nhưng vẫn giữ đòn bẩy kinh tế. Iran đáp lại bằng tuyên bố sẵn sàng tạo điều kiện cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz "một cách an toàn và bền vững." Tuy nhiên, Tehran không nêu lộ trình thực hiện cụ thể.

Tương quan lực lượng

Ba nhân tố chính đang chi phối cục diện. Thứ nhất, Washington đang ở thế mạnh về quân sự nhưng yếu về thời gian, với giá dầu cao gây áp lực lạm phát ngay trước bầu cử giữa kỳ 2026. Chi phí năng lượng tăng vọt đã đẩy chỉ số giá thanh toán ISM lên mức cao nhất kể từ tháng 4/2022, xói mòn nền tảng kinh tế mà Đảng Cộng hòa cần để giữ Quốc hội.

Thứ hai, Tehran đang chịu thiệt hại nặng nề từ hơn hai tháng oanh kích, nhưng Lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC) vẫn duy trì khả năng quấy rối tàu thương mại. Kể từ khi lệnh ngừng bắn ban đầu có hiệu lực, Iran đã bắn vào tàu thương mại chín lần, bắt giữ hai tàu container và tấn công các lực lượng Mỹ hơn 10 lần, nhưng vẫn dưới ngưỡng có thể châm ngòi cho chiến sự quy mô lớn trở lại. Chiến thuật "gây hấn dưới ngưỡng" này cho phép Iran thể hiện sức mạnh với công chúng trong nước mà không vượt lằn ranh đỏ của Mỹ.

Thứ ba, Trung Quốc đang tận dụng khoảng trống ngoại giao. Bắc Kinh vừa muốn bảo vệ nguồn cung dầu từ Vịnh Ba Tư, vừa muốn xây dựng vai trò trung gian hòa giải để tăng ảnh hưởng tại Trung Đông. Nếu Trung Quốc giúp đạt được thỏa thuận, đó sẽ là đòn ngoại giao mạnh nhất kể từ khi họ làm trung gian cho thỏa thuận Saudi-Iran năm 2023.

Ba kịch bản phía trước

Kịch bản 1 (Khả năng cao nhất): Thỏa thuận khung trong 2-4 tuần. Iran chấp nhận bản ghi nhớ một trang, đổi lấy việc dỡ bỏ phong tỏa cảng và cam kết không tấn công cơ sở hạ tầng. Vấn đề hạt nhân được tách ra đàm phán riêng ở giai đoạn sau. Eo biển Hormuz mở lại có điều kiện. Thị trường hiện nghiêng về kịch bản này, với giá dầu giảm 11 USD trong phiên 5/5 và S&P 500 (SPY) 7,339 (▲0.8%) vượt 7.300 điểm phản ánh kỳ vọng hòa bình. Giới đầu tư sẽ chuyển mạnh sang các tài sản phòng thủ. Giới đầu tư cho rằng khả năng đạt thỏa thuận trước cuối năm là khá cao.

Kịch bản 2 (Kịch bản thay thế): Bế tắc kéo dài kiểu Triều Tiên. Iran chấp nhận ngừng bắn nhưng từ chối nhượng bộ về chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo. Xung đột không bùng phát trở lại trên diện rộng, nhưng các vụ đụng độ ở Hormuz vẫn tiếp diễn. Giá dầu dao động ở mức cao, lạm phát Mỹ duy trì trên mục tiêu. Đây là kịch bản tồi tệ nhất cho thị trường tài chính vì không có giải pháp rõ ràng.

Kịch bản 3 (Kịch bản rủi ro): Leo thang quân sự trở lại. Iran bác bỏ đề xuất của Mỹ và IRGC thực hiện hành động khiêu khích vượt ngưỡng, chẳng hạn tấn công trực tiếp tàu hải quân Mỹ hoặc đóng hoàn toàn Hormuz. Tổng thống Trump có thể nối lại các đợt không kích ở "mức độ cao hơn", nhắm vào các cơ sở hạt nhân. Dầu Brent $101.97/thùng (▼7.2%) vượt 100 USD/thùng, thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc. Giới đầu tư sẽ chuyển mạnh sang các tài sản phòng thủ.i phân tích đánh giá khả năng này ở mức thấp nhưng không thể loại trừ, đặc biệt khi các phe cứng rắn trong IRGC có động cơ phá hoại đàm phán.

Điều cần theo dõi

Chỉ báo dẫn đầu cho thấy kịch bản nào đang hình thành sẽ là phản hồi chính thức của Iran đối với bản ghi nhớ một trang, dự kiến trong 48 giờ tới qua kênh Pakistan. Nếu Tehran chấp nhận có điều kiện, thượng đỉnh Trump-Tập ngày 14/5 tại Bắc Kinh có thể trở thành nơi chính thức hóa khung thỏa thuận. Nếu Iran bác bỏ, lời cảnh báo của Trump về "bom ở mức độ cao hơn" sẽ không chỉ là lời nói.