Biển lửa nuốt chửng bán đảo du lịch nổi tiếng của Pháp

Hơn 40.000 cư dân và du khách đã phải rời bỏ nhà cửa, khách sạn và khu cắm trại dọc bán đảo Cap Ferret trong vòng chưa đầy hai ngày, theo xác nhận của Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunez. Đây là một trong những đợt sơ tán quy mô lớn nhất mà vùng Gironde từng chứng kiến trong mùa hè, diễn ra đúng vào cao điểm du lịch tháng Bảy khi hàng nghìn gia đình châu Âu đổ về bờ Đại Tây Dương để nghỉ dưỡng.

Đám cháy bùng phát từ Saumos rồi áp sát bờ biển

Đám cháy khởi phát từ thị trấn nhỏ Saumos, cách Cap Ferret khoảng 40km về phía đông bắc, vào ngày thứ Tư và nhanh chóng lan rộng nhờ gió khô và thảm thực vật khô kiệt sau nhiều tuần nắng nóng. Đến sáng thứ Năm, ngọn lửa đã thiêu rụi ít nhất 25.000 hecta rừng thông đặc trưng của vùng Landes, vượt qua một tuyến ngăn cháy mà lực lượng cứu hỏa đã dựng lên trước đó vào khoảng 1h sáng theo giờ địa phương, buộc chính quyền phải kích hoạt hệ thống cảnh báo khẩn cấp toàn quốc FR-Alert. Khoảng 500 lính cứu hỏa được điều động, trong khi giới chức tỉnh Gironde nhận định tình hình đang bất lợi khi gió vẫn chưa có dấu hiệu suy giảm.

Việc sơ tán diễn ra trong điều kiện gấp gáp bất thường. Khoảng 2.000 người đã phải rời bán đảo bằng đường thủy qua vịnh Arcachon do các tuyến đường bộ bị khói và lửa chặn, một chi tiết cho thấy mức độ khẩn cấp thực sự mà chính quyền địa phương phải đối mặt chứ không đơn thuần là biện pháp phòng ngừa. Diễn biến này xảy ra song song với tình trạng khẩn cấp quốc gia mà Tây Ban Nha vừa công bố do cháy rừng lan rộng gần Madrid, khiến Pháp phải tính đến khả năng đề nghị hỗ trợ từ cơ chế bảo vệ dân sự chung của Liên minh châu Âu.

Ai gánh chi phí và những hệ quả kéo theo

Gánh nặng trước mắt rơi vào ba nhóm rõ rệt. Thứ nhất là nền kinh tế địa phương của Cap Ferret và khu vực Arcachon, nơi doanh thu mùa hè chiếm tỷ trọng áp đảo trong thu nhập cả năm của các nhà hàng, khách sạn và dịch vụ cho thuê nghỉ dưỡng. Một đợt sơ tán kéo dài giữa cao điểm tháng Bảy đồng nghĩa với thiệt hại doanh thu đáng kể mà mùa thấp điểm không thể bù đắp. Thứ hai là ngành bảo hiểm tài sản, vốn đã ghi nhận chi phí bồi thường cháy rừng tăng liên tục tại Pháp kể từ đợt cháy lớn năm 2022 tại cùng khu vực Gironde, và mỗi lần tái diễn đều củng cố xu hướng tăng phí bảo hiểm hoặc thu hẹp phạm vi chi trả tại các vùng rừng thông dễ cháy. Thứ ba là chính quyền trung ương Pháp, nơi áp lực chính trị buộc phải chứng minh năng lực ứng phó nhanh sau khi đám cháy vượt qua tuyến ngăn cháy đã thiết lập, một thất bại kỹ thuật có thể khoét sâu chỉ trích nhắm vào ngân sách phòng chống cháy rừng và chiến lược quản lý rừng thông công nghiệp vốn dễ bắt lửa của Pháp.

Xét ở tầm khu vực, đây không phải sự kiện đơn lẻ. Tính đến đầu tháng Bảy, diện tích rừng bị cháy trên toàn châu Âu đã vượt 155.000 hecta với hơn 1.000 vụ cháy được ghi nhận, cao hơn mức trung bình dài hạn, trong bối cảnh Tây Âu trải qua một trong những giai đoạn đầu hè nóng kỷ lục nhất nhiều năm qua. Điều này đặt Ủy ban châu Âu trước sức ép phải cân nhắc mở rộng đội bay chữa cháy chung rescEU và quỹ đoàn kết khí hậu, đồng thời khiến giới hoạch định chính sách Châu Âu phải tính toán lại chi phí dài hạn của việc để tình trạng khẩn cấp khí hậu trở thành hiện tượng lặp lại hằng năm thay vì một cú sốc bất thường. Với giới theo dõi rủi ro khí hậu, mô hình rừng thông độc canh tại Landes, vốn tối ưu cho khai thác gỗ nhưng gần như là mồi lửa tự nhiên khi gặp hạn hán kéo dài, đang trở thành điểm yếu cấu trúc khó khắc phục trong ngắn hạn.

Về mặt tác chiến, lực lượng cứu hỏa Pháp đang chịu ràng buộc kép. Hạn hán làm cạn nguồn nước sẵn có tại chỗ, trong khi máy bay chữa cháy và trực thăng buộc phải chia sẻ giữa nhiều điểm nóng cùng lúc khi Tây Ban Nha cũng đang huy động tối đa nguồn lực cho đám cháy gần Madrid. Gió mạnh liên tục thay đổi hướng khiến việc dự báo đường đi của lửa trở nên bất định, và chính yếu tố này giải thích vì sao tuyến ngăn cháy vốn được coi là an toàn lại bị xuyên thủng chỉ trong vài giờ. Đánh giá của chúng tôi là năng lực kỹ thuật của lực lượng cứu hỏa Pháp không phải vấn đề chính, mà chính điều kiện khí hậu nền mới là biến số quyết định kết quả cuối cùng.

Ba kịch bản diễn biến tiếp theo

Khả năng cao nhất: đám cháy được khống chế trong vài ngày tới với thiệt hại ở mức vừa phải so với quy mô sơ tán ban đầu. Cơ sở cho nhận định này là việc Pháp đã huy động lực lượng đáng kể ngay từ đầu, có kinh nghiệm xử lý cháy rừng quy mô lớn tại chính khu vực Gironde từ năm 2022, và các đợt gió mạnh tại vùng ven biển Đại Tây Dương thường suy yếu sau vài ngày. Giới phân tích theo dõi rủi ro thiên tai nghiêng về khả năng này do mô hình lịch sử của các đám cháy vùng Landes hiếm khi kéo dài quá một tuần khi có đủ nguồn lực chữa cháy.

Kịch bản thay thế: đám cháy tiếp tục lan rộng, buộc Pháp phải nâng cấp phản ứng lên cấp quốc gia và chính thức đề nghị hỗ trợ từ cơ chế bảo vệ dân sự châu Âu. Kịch bản này xảy ra nếu gió không suy yếu như dự kiến và tình trạng bất lợi mà tỉnh Gironde mô tả kéo dài quá 48 đến 72 giờ tới. Hệ quả là chi phí ứng phó tăng vọt, mùa du lịch cao điểm tại toàn bộ bờ biển Aquitaine bị ảnh hưởng dây chuyền, và áp lực chính trị lên chính phủ Pháp về năng lực phòng chống cháy rừng sẽ tăng đáng kể.

Kịch bản rủi ro: tình trạng cháy rừng lan rộng khắp Nam Âu, với Pháp và Tây Ban Nha đồng thời rơi vào khủng hoảng, kéo theo yêu cầu huy động nguồn lực chữa cháy chung của Liên minh châu Âu ở quy mô chưa từng có trong một mùa hè. Nếu kịch bản này xảy ra, hệ quả sẽ vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia: ngành du lịch Nam Âu chịu thiệt hại doanh thu trên diện rộng, thị trường bảo hiểm tài sản khu vực Địa Trung Hải đối mặt áp lực định phí lại toàn diện, và Brussels buộc phải đưa cháy rừng vào nghị trình khí hậu khẩn cấp thay vì xử lý như sự cố theo mùa, một xu hướng mà giới quan sát trên toàn thế giới đang theo dõi sát sao. Đây là kịch bản ít khả năng xảy ra nhất trong ba kịch bản nhưng không thể loại trừ khi nhiệt độ Tây Âu tiếp tục lập kỷ lục.

Những chỉ dấu cần theo dõi

Diễn biến gió và độ ẩm không khí tại vùng Gironde trong 48 giờ tới, tỷ lệ khống chế đám cháy mà tỉnh Gironde công bố hằng ngày, và phản ứng chính thức của các cơ quan du lịch vùng Nouvelle-Aquitaine sẽ là ba tín hiệu sớm nhất cho biết đám cháy này đi theo kịch bản nào trong ba kịch bản trên.