ASML, một công ty Hà Lan ít tên tuổi với công chúng, lại là mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Họ sản xuất những cỗ máy quang khắc EUV (extreme ultraviolet lithography) duy nhất có thể in các mạch điện tử siêu nhỏ lên wafer silicon, giúp tạo ra những con chip mạnh mẽ nhất thế giới. Mỗi chiếc máy này có kích thước bằng một xe buýt hai tầng, chứa hơn 100.000 linh kiện và cần 40 container, 3 máy bay chở hàng và 20 xe tải để vận chuyển.

Từ kẻ đi sau đến độc quyền nhờ công nghệ ánh sáng

Ít ai biết rằng ASML từng là kẻ bám đuổi trong ngành. Thành công của họ đến từ một canh bạc táo bạo: đầu tư hàng tỷ USD vào công nghệ quang khắc cực tím (EUV) từ những năm 1990, khi công nghệ này còn chưa khả thi về mặt thương mại. Các đối thủ như Nikon và Canon ngần ngại, trong khi ASML hợp tác chặt chẽ với chính phủ Mỹ và nhận vốn từ các hãng chip lớn. Kết quả là ASML nắm giữ độc quyền đến nay, và bất kỳ ai muốn sản xuất chip tiên tiến đều phải phụ thuộc vào họ.

Cốt lõi của máy ASML là tạo ra chùm tia cực tím có bước sóng cực ngắn (13,5 nanomet) để vẽ các mạch điện có kích thước bằng vài nguyên tử. Quá trình này đòi hỏi chân không tuyệt đối, gương phản xạ siêu phẳng và nguồn plasma từ những giọt thiếc nóng chảy bị bắn phá bằng laser. Nhờ đó, một con chip smartphone ngày nay có sức mạnh gấp hàng nghìn lần máy tính dẫn đường Apollo, và bộ nhớ lớn hơn hai triệu lần.

Vai trò của ASML đã vượt khỏi ranh giới công nghệ, trở thành tâm điểm địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc. Mỹ đã thuyết phục Hà Lan hạn chế xuất khẩu máy EUV sang Trung Quốc, khiến Bắc Kinh phải tự phát triển công nghệ tương tự. Tuy nhiên, với lợi thế đi trước hàng thập kỷ, ASML gần như không có đối thủ trong thập niên tới. Công ty này tiếp tục cải tiến để tạo ra thế hệ chip 2 nanomet và nhỏ hơn, mở ra kỷ nguyên mới cho công nghệ và AI.